ലണ്ടനിലെ കാനറി വാർഫിലെ അറുപതാം നിലയിലുള്ള ആ ഗ്ലാസ് ടവർ ഒരു കാഫ്കസ്ക് (Kafkaesque) തടവറയെപ്പോലെ ആകാശത്തിന്റെ കരിനീലപ്പരപ്പിനെ കീറിമുറിച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു. വെളിച്ചം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ആ സ്ഫടിക ഭിത്തികൾക്കുള്ളിൽ മനുഷ്യർ വെറും അക്കങ്ങളായി മാറുന്ന ഒരു പുതിയ യുഗം ജന്മമെടുക്കുന്നു. ആധുനികതയുടെ ഈ അൾത്താരയിൽ വികാരങ്ങൾ ഡാറ്റാ പാക്കറ്റുകളായി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും സ്വപ്നങ്ങൾ അൽഗോരിതങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവിടെയാണ് ജനറൽ മാനേജർ ബർട്ട് ഹുഗൻ ബൂം എന്ന ഡച്ചുകാരൻ തന്റെ അധികാരത്തിന്റെ സിംഹാസനത്തിലിരിക്കുന്നത്. റെയ്മണ്ട് കാർവറുടെ കഥകളിലെ മിനിമലിസ്റ്റ് കഥാപാത്രങ്ങളെപ്പോലെ അയാൾ ചുരുങ്ങിയ വാക്കുകളിൽ മാത്രം സംസാരിച്ചു. അയാളുടെ ലോകം ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യതയോടെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു.അവിടെ ദൈവത്തിനോ ദർശനങ്ങൾക്കോ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ബർട്ടിന്റെ മനസ്സ് ഒരു വലിയ ലോജിക്കൽ സർക്യൂട്ട് പോലെയായിരുന്നു. സ്നേഹം, കരുണ, പ്രാർത്ഥന എന്നിവയൊക്കെ ആ സിസ്റ്റത്തിലെ ‘നോയിസ്’ (Noise) മാത്രമാണെന്ന് അയാൾ വിശ്വസിച്ചു. അയാളുടെ കണ്മുൻപിൽ ലോകം വെറുമൊരു സീറോ-വൺ കോമ്പിനേഷൻ മാത്രമാണ്. ആ ശീതീകരിച്ച നിശബ്ദതയിലേക്കാണ് നായക് എന്ന മനുഷ്യൻ ഒരു നിഗൂഢമായ പദപ്രശ്നമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. നായക് ഇടയ്ക്കിടെ ജോലി നിർത്തി സ്തംഭിച്ചു നിൽക്കും എന്നിട്ട് വലതുകൈ ഉയർത്തി ലലാടത്തിൽ മൂന്നുതവണ കൊട്ടും. അതൊരു പ്രാചീനമായ തടികൊട്ടിപ്പാട്ടിലെ താളം പോലെ നിഗൂഢമായിരുന്നു. നായകിന്റെ മിഴികളിൽ ഖസാക്കിലെ രവി കാണുന്നതുപോലുള്ള ഒരുതരം പ്രകാശവും പ്രാർത്ഥനയും പടർന്നിരുന്നു. അയാൾ തന്റെ വിരലുകൾ കൊണ്ട് അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഏതോ അദൃശ്യ ലിപികൾ എഴുതുന്നത് പോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു. ഓരോ തവണയും അയാൾ നെറ്റിയിൽ കൊട്ടുമ്പോൾ അത് ആധുനികതയുടെ ഈ വന്ധ്യമായ മരുഭൂമിയിൽ പെയ്യുന്ന ഒരു തുള്ളി മഴപോലെ തോന്നി.
“അവനൊരു അരവട്ടൻ തന്നെയാണ് ബർട്ട്,” ചാർജെടുക്കുന്നതിനിടയിൽ അരവിന്ദൻ പരിഹസിച്ചു. അരവിന്ദൻ പഴയ തറവാട്ടിലെ പടിപ്പുര കടന്നുവന്നവനാണ്, പക്ഷേ ആധുനികതയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ അയാൾ തന്റെ വേരുകളെ മറക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. “ഓഫീസിലെ ഡിജിറ്റൽ ടേബിളിൽ സ്പർശിച്ച് അയാൾ നടത്തുന്ന ആ ‘ധ്യാനം’ നമ്മുടെ സിസ്റ്റം ക്ലോക്കിനേക്കാൾ വലിയൊരു പ്രഹസനമാണ്. യുക്തിയുടെ ഈ ലോകത്ത് ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രാകൃത ചേതനകൾക്ക് എന്ത് പ്രസക്തി?” അരവിന്ദന്റെ വാക്കുകളിൽ പാരമ്പര്യത്തോടുള്ള ഒരുതരം വംശീയമായ വെറുപ്പ് നിഴലിച്ചിരുന്നു. അയാൾക്ക് തന്റെ പഴയ തറവാട്ടിലെ ചാണകം മെഴുകിയ തറകളെക്കാൾ ഇഷ്ടം ലണ്ടനിലെ ഈ കൃത്രിമ ഗന്ധമുള്ള ഓഫീസുകളായിരുന്നു. സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെ ലണ്ടനിലെ മഞ്ഞുമൂടിയ തെരുവുകളിൽ ഉപേക്ഷിച്ച ഒരാളായിരുന്നു അരവിന്ദൻ.
ബർട്ട് തന്റെ യുക്തിയുടെ പടച്ചട്ടയണിഞ്ഞ് ഒരു കർക്കശമായ സർക്കുലർ ഇറക്കി: “യുക്തിക്കും ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയ്ക്കും നിരക്കാത്ത യാതൊരുവിധ സ്വകാര്യ അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഈ സൈബർ ഇടങ്ങളിൽ അനുവദനീയമല്ല. ഡാറ്റയാണ് നമ്മുടെ ദൈവം, ഔട്ട്പുട്ട് ആണ് നമ്മുടെ പ്രാർത്ഥന. യാന്ത്രികമായ ഈ ലോകത്ത് യാദൃശ്ചികതകൾക്ക് ഇടമില്ല. ബുദ്ധി എന്നത് അളക്കാവുന്ന ഒന്നാണ്. അദൃശ്യമായ സംവേദനങ്ങൾ ഓഫീസിനു പുറത്ത് ഉപേക്ഷിക്കുക.”
മീറ്റിംഗ് റൂമിന്റെ മൂലയിൽ ചീഫ് സെക്യൂരിറ്റി ആർക്കിടെക്റ്റായ ഇബ്രാഹിം നിശബ്ദനായി ഇരുന്നു. ഗ്രഹാം ഗ്രീനിന്റെ കഥകളിലെ ആന്തരിക സംഘർഷം അനുഭവിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളെപ്പോലെയായിരുന്നു ഇബ്രാഹിം. ഗസ്സയിലെ വെടിയുണ്ടകൾ പായുന്ന തെരുവുകളിൽ നിന്ന് ലണ്ടനിലെത്തിയ അയാൾ, കോഡുകളുടെ ലോകത്തെ സൈബർ ഭീഷണികളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിൽ അഗ്രഗണ്യനാണ്. എങ്കിലും അയാളുടെ ഉള്ളിൽ പൗരാണികമായൊരു വിശ്വാസത്തിന്റെ ഉറവ വറ്റാതെ നിന്നിരുന്നു. സൈബർ വൈറസുകളെ തടയുന്ന അതേ ജാഗ്രതയോടെ അയാൾ തന്റെ മനസ്സിനെ അഹങ്കാരമെന്ന വൈറസിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഇബ്രാഹിമിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഓരോ പ്രോഗ്രാമും ഒരു പ്രാർത്ഥനയായിരുന്നു, ഓരോ അൽഗോരിതവും പ്രപഞ്ചനാഥന്റെ മഹത്തായ രൂപകല്പനയുടെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം മാത്രം.
ഒരു വലിയ പ്രോജക്റ്റ് വിജയിച്ചുവെന്ന് ബർട്ട് പ്രഖ്യാപിച്ച നിമിഷം, ഇബ്രാഹിം പതുക്കെ മന്ത്രിച്ചു: “മാഷാ അല്ലാഹ് (Ma sha Allah)”.
ബർട്ട് തന്റെ ഭാവവ്യത്യാസമില്ലാത്ത മുഖത്തോടെ തിരിഞ്ഞുനോക്കി. “ഇബ്രാഹിം, നിങ്ങളും നായകിനെപ്പോലെ തുടങ്ങുകയാണോ? ഈ ഹൈടെക് യുഗത്തിൽ നാം എന്തിനാണ് അദൃശ്യശക്തികളെ വിളിക്കുന്നത്? നാം നേടിയത് നമ്മുടെ പ്രോഗ്രാമിംഗിന്റെ മികവല്ലേ? മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയല്ലാതെ മറ്റെന്താണ് ഈ ലോകത്തെ നയിക്കുന്നത്?” ബർട്ടിന്റെ ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒരുതരം പാശ്ചാത്യ അഹംഭാവം മുഴങ്ങി കേട്ടു. അയാൾ വിശ്വസിച്ചത് മനുഷ്യന്റെ വിരൽത്തുമ്പുകൾക്ക് പ്രപഞ്ചത്തെ കീഴ്പ്പെടുത്താൻ കഴിയുമെന്നാണ്.
ഇബ്രാഹിം ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ ബർട്ടിന്റെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: “ബർട്ട്, കറന്റ് അദൃശ്യമാണ്, എന്നാൽ അതിൽ ഒരു ബൾബ് ചേരുമ്പോൾ പ്രകാശം വരുന്നു. ദൈവം അദൃശ്യനാണ്, എന്നാൽ അതിൽ പ്രാർത്ഥന ചേരുമ്പോൾ അതിന് ഉത്തരമുണ്ടാകുന്നു. അദൃശ്യമായതിനെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല അതിനെ തിരിച്ചറിയുകയാണ് വേണ്ടത്. വൈദ്യുതിയെ നാം കാണുന്നില്ല പക്ഷേ അത് സ്പർശിക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ഷോക്ക് ഏൽക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ദൈവീകമായ അനുഭവം. നാം നിർമ്മിച്ച ഈ സെർവറുകൾ പോലും പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അദൃശ്യമായ ഊർജ്ജത്തിലാണ്. ആ ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഉറവിടം നാം എവിടെയെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?”
അയാൾ തന്റെ മികച്ച ദാർശനിക കെട്ടുകൾ ഒന്നൊന്നായി അഴിച്ചപ്പോൾ, യുക്തിയുടെ ലോകത്ത് മാത്രം ജീവിക്കുന്ന ബർട്ട് അത് സഗൗരവത്തിൽ കേട്ടു നിന്നു. കോഡുകൾക്കും അൽഗോരിതങ്ങൾക്കും അപ്പുറം പ്രപഞ്ചത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്ന അദൃശ്യമായ ആ ‘വൈദ്യുതി’യെക്കുറിച്ച് അയാൾ ആദ്യമായി ചിന്തിക്കുകയായിരുന്നു. ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞ ആ വാചകം ബർട്ടിന്റെ തലയ്ക്കുള്ളിൽ ഒരു ലൂപ്പ് പോലെ കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. സ്ഫടിക ഭിത്തികൾക്കിപ്പുറം വലിയൊരു ശൂന്യത തന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നുവെന്ന് അയാൾക്ക് തോന്നി.
“ബർട്ട്, നമുക്ക് ഇതിനെ കൂടുതൽ ലോജിക്കലായി നോക്കാം. നിങ്ങൾ ഒരു പ്രോഗ്രാമറാണ്. ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയറിന്റെ സോഴ്സ് കോഡ് (Source Code) അദൃശ്യമാണ്. പക്ഷേ അത് റൺ ചെയ്യുമ്പോൾ ഒരു ഔട്ട്പുട്ട് ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചം ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ പ്രോഗ്രാമാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ പിന്നിലൊരു ‘കോഡർ’ ഉണ്ടാകില്ലേ? ക്വാണ്ടം ഫിസിക്സിലെ ‘ഒബ്സർവർ ഇഫക്റ്റ്’ (Observer Effect) നിങ്ങൾക്കറിയില്ലേ? ഒരു വസ്തുവിനെ നാം നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് അത് ഒരു നിശ്ചിത അവസ്ഥ കൈക്കൊള്ളുന്നത്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ‘പരമമായ ബോധം’ ഇല്ലാതെ ഇതെങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ആ നിരീക്ഷകൻ അല്ലെങ്കിൽ ആ ബോധം തന്നെയാണ് ദൈവം.”
ബർട്ട് ഒന്ന് സ്തംഭിച്ചു. ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിലെ ഏറ്റവും വലിയ നിഗൂഢതയെയാണ് ഇബ്രാഹിം സ്പർശിച്ചത്. “നിങ്ങൾ പറയുന്നത്?” ബർട്ട് പതുക്കെ ചോദിച്ചു. “നമ്മുടെ പ്രാർത്ഥനകൾ എന്നത് ആ യൂണിവേഴ്സൽ കോഡിലേക്ക് നാം അയക്കുന്ന ഒരു ‘റിക്വസ്റ്റ്’ (Request) ആണെന്നാണോ?”
“കൃത്യം!” ഇബ്രാഹിം പുഞ്ചിരിച്ചു. “നമ്മുടെ വിനയമാണ് ആ ഫ്രീക്വൻസി. അഹങ്കാരം കൂടുമ്പോൾ സിഗ്നലിൽ നോയിസ് (Noise) വരുന്നു. ബന്ധം മുറിയുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടറിലെ കീബോർഡിൽ നാം തട്ടുമ്പോൾ പ്രൊസസ്സർ പ്രതികരിക്കുന്നത് പോലെ നാം ഈ പ്രകൃതിയുടെ ഉടമയോട് അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ പ്രപഞ്ചം പ്രതികരിക്കും. നായക് തന്റെ തലയിൽ തട്ടുന്നത് ആ വിനയത്തെ ഉറപ്പിക്കാനാണ്. താൻ വെറുമൊരു മൺകൂനയാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ആ കൊട്ട്. അത് പഴയ തറവാട്ടിലെ പടിപ്പുര കൊട്ടുന്നതുപോലെ ആത്മാവിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്.”
അതിനിടയിലേക്ക് ലണ്ടനിലെ ഒരു കടുത്ത നിരീശ്വരവാദിയും ഡാറ്റാ സയന്റിസ്റ്റുമായ എലീന കടന്നുവന്നു. അവൾ ഒരു തരം റഷ്യൻ ക്ലാസിക് നോവലിലെ നിഹിലിസ്റ്റ് കഥാപാത്രത്തെപ്പോലെ പെരുമാറി. “നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും സംസാരിക്കുന്നത് മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ മനുഷ്യരെപ്പോലെയാണ്. ഇവിടെ ഡാറ്റയുണ്ട്, പ്രോബബിലിറ്റിയുണ്ട്. അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല. യാദൃശ്ചികതകളെ ദൈവികമാക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ അറിവില്ലായ്മയാണ്. നമുക്ക് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനെ നാം മതം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശാസ്ത്രത്തിന് എല്ലാം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയും.ഇന്ന് അല്ലെങ്കിൽ നാളെ.” എലീനയുടെ ലാപ്ടോപ്പിൽ മിന്നിമറയുന്ന ഗ്രാഫുകൾ വിധി എന്നതിനെ അപ്രസക്തമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ ക്വാണ്ടം പാർട്ടിക്കിളുകളുടെ സഞ്ചാരം പോലെ ഒരു തരം തണുപ്പ് പടർന്നിരുന്നു.
പക്ഷേ, എലീനയുടെ വാദങ്ങളെ തകർക്കുന്ന ഒരു സംഭവം തൊട്ടടുത്ത നിമിഷം സംഭവിച്ചു. കമ്പനിയുടെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ‘മെറ്റാ-ക്വാണ്ടം’ പ്രോജക്റ്റ് ലോഞ്ച് ചെയ്യുന്ന നിമിഷം, കോടികൾ വിലമതിക്കുന്ന സെർവ്വറുകൾ ഗർജ്ജിച്ചു. ബർട്ട് ഹുഗൻ ബൂം സ്റ്റേജിൽ കയറി പ്രഖ്യാപിച്ചു: “ഈ സിസ്റ്റത്തിന് തകരാൻ കഴിയില്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഗണിതശാസ്ത്രം നമ്മുടെ കൈപ്പിടിയിലാണ്! നമ്മുടെ അൽഗോരിതങ്ങൾ വിധിയെ മറികടന്നിരിക്കുന്നു. ഇനിമുതൽ പ്രവചനാതീതമായ ഒന്നും ഇവിടെ സംഭവിക്കില്ല.”
താൻ പ്രഖ്യാപിച്ച ആ അമാനുഷികമായ അവകാശവാദം വായുവിൽ അലിഞ്ഞുചേരും മുൻപേ ബർട്ടിന്റെ സിരകളിൽ ഒരു തണുപ്പ് പടർന്നു. പെട്ടെന്ന്, മെയിൻ സ്ക്രീനിൽ ചുവന്ന അക്ഷരങ്ങൾ തെളിഞ്ഞു: “SYSTEM FAILURE.” “CRITICAL ERROR: UNKNOWN SOURCE.” ഗോപുരത്തിലെ സകല സുരക്ഷാ വാതിലുകളും താനേ അടഞ്ഞു. വായുസഞ്ചാരം നിലച്ചു.
മുറിയിൽ പരിഭ്രാന്തി പടർന്നു. എലീനയുടെ കൈകൾ വിറച്ചു. കീബോർഡുകൾ മരവിച്ചുപോയി. ഐ.ടി ലോഗ് ഫയലുകൾ പരിശോധിച്ച അരവിന്ദൻ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: “ബർട്ട്, ഇത് അവിശ്വസനീയമാണ്! സിസ്റ്റം ക്രാഷ് ആയ ആ നിമിഷം നമ്മുടെ സെർവറുകളിൽ നിന്ന് ഒരു മെസ്സേജ് ഔട്ട്‌ഗോയിംഗ് പോയിട്ടുണ്ട്. നമ്മൾ കമാൻഡ് നൽകാതെ തന്നെ!” സ്ക്രീനിൽ ആ നിഗൂഢമായ സന്ദേശം തെളിഞ്ഞു വന്നു: *Status: Recalibrating. Source: Observer found. Action: Humility restored.*
മുറിയിൽ അന്റാർട്ടിക്കയിലെ ഐസ് പോലെയുള്ള തണുപ്പ് പടർന്നു. ഇതൊരു സൈബർ ഹാക്കിംഗ് ആണോ അതോ പ്രപഞ്ചം തന്നെ നൽകിയ മറുപടിയാണോ? നായക് എഴുന്നേറ്റു. അയാൾ തന്റെ പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് പണ്ട് തന്റെ തറവാട്ടിലെ പടിപ്പുര പൊളിച്ചപ്പോൾ കിട്ടിയ, പവിത്രമായ ഒരു ചന്ദനക്കഷണം പുറത്തെടുത്തു. പ്ലാസ്റ്റിക് കഷണങ്ങൾക്കിടയിൽ ആ മരക്കഷണം ഒരു യുഗത്തിന്റെ അടയാളമായി തിളങ്ങി. നായക് അത് ബർട്ടിന്റെ മുന്നിലെ സ്ഫടികമേശയിൽ വെച്ച് മൂന്നുതവണ ഉറക്കെ കൊട്ടി. “ടച്ച് വുഡ്, സർ! അഹങ്കാരത്തിന്റെ പടിവാതിൽക്കൽ പ്രപഞ്ചം കാവൽ നിൽപ്പുണ്ട്. നിങ്ങൾ മരത്തെ മറന്നു, പക്ഷേ മരം നിങ്ങളെ ഓർക്കുന്നു.”
അപ്പുറത്ത് നിന്ന് ഇബ്രാഹിം കണ്ണ് പൂട്ടി മന്ത്രിച്ചു: “ലാ ഹൗല വലാ ഖുവ്വത്ത ഇല്ലാ ബില്ലാഹ്.” (ദൈവത്തിലല്ലാതെ യാതൊരു ശക്തിയുമില്ല). അവിശ്വസനീയമായത് സംഭവിച്ചു. സിസ്റ്റം റീബൂട്ട് ആകാൻ തുടങ്ങി. ഡാറ്റകൾ പഴയ പടി തിരികെ വന്നു. എലീന പകച്ചുപോയി. ബർട്ട് ഹുഗൻ ബൂം ആകെ തളർന്നുപോയി. അയാൾ ഒരു മതവിശ്വാസിയായി മാറിയില്ല, പക്ഷേ തന്റെ യുക്തിയുടെ അതിരുകൾ അയാൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വിജ്ഞാനം അഹങ്കാരത്തെ നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, വിനയം മാത്രമാണ് സുരക്ഷയെന്ന് ആ ഡച്ചുകാരൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അയാൾ തന്റെ സ്ഫടിക ഗോപുരത്തിലെ ഒരു തടവുകാരൻ മാത്രമാണെന്ന് അയാൾക്ക് തോന്നി.
ഓഫീസിന് പുറത്ത് ലണ്ടൻ നഗരത്തിൽ വലിയൊരു പ്രതിഷേധം നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആധുനിക ടെക്നോളജി മനുഷ്യന്റെ സ്വകാര്യതയും വിശ്വാസങ്ങളും കവരുന്നു എന്നാരോപിച്ച് പാരമ്പര്യവാദികളും പുരോഗമനവാദികളും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. പഴയ കാലത്തെ മിത്തുകളും പുതിയ കാലത്തെ ചിപ്പുകളും തമ്മിലുള്ള വലിയൊരു യുദ്ധമായിരുന്നു അത്. തെരുവുകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങൾ എരിഞ്ഞു. ഓഫീസിനുള്ളിലും ആ സംഘർഷം നിഴലിച്ചു. അരവിന്ദൻ തന്റെ കഴുത്തിലെ ജപിച്ച ചരട് പുറത്തെടുത്തു. അയാൾക്ക് ഇപ്പോൾ ആധുനികതയുടെ പകിട്ടിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.
പെട്ടെന്ന് ഓഫീസിലെ ലൈറ്റുകൾ അണഞ്ഞു. ചുവന്ന എമർജൻസി ലൈറ്റുകൾ മാത്രം മിന്നി. സെക്യൂരിറ്റി ഗേറ്റുകൾ ലോക്ക് ആയി. ബർട്ടിന്റെ ഫോണിലേക്ക് ഒരു അജ്ഞാത സന്ദേശം വന്നു: “You touched the wood, but you forgot the tree. The source code is calling you back.” അതൊരു ഹാക്കറുടെ സന്ദേശമല്ലായിരുന്നു, മറിച്ച് പൗരാണികമായൊരു മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു.
“അവർ വരുന്നു…” നായകിന്റെ ശബ്ദം വിറച്ചു. “മരത്തെ വേദനിപ്പിച്ചാൽ മണ്ണ് തിരിച്ചുചോദിക്കുമെന്ന് എന്റെ അച്ഛൻ പറയുമായിരുന്നു. ഈ സ്ഫടിക ഗോപുരം പണിതത് മണ്ണിലെ ശിലകളെ നോവിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ഭാരമേറിയ ഈ കെട്ടിടം ഭൂമിയെ ശ്വാസം മുട്ടിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ മണ്ണ് ശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങുകയാണ്.”
എലീന വിറയ്ക്കുന്ന വിരലുകളോടെ തന്റെ ടാബ്‌ലെറ്റിൽ സെർച്ച് ചെയ്തു. “ബർട്ട്, സെൻസറുകൾ കാണിക്കുന്നത് വലിയൊരു മാസ്സ് (Mass) ലിഫ്റ്റിലൂടെ മുകളിലേക്ക് വരുന്നു എന്നാണ്. ഇറ്റ്സ് നോട്ട് ഹ്യൂമൻ… ഇറ്റ്സ് ഓർഗാനിക്!”
അരവിന്ദൻ പതുക്കെ പിന്നോട്ട് നീങ്ങി. അയാളുടെ യുക്തിയുടെ അവസാനത്തെ ഇഴകളും പൊട്ടിപ്പോയിരുന്നു. “ബർട്ട്, നമ്മൾ ഈ ക്വാണ്ടം സിസ്റ്റം നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച റെയർ എർത്ത് മെറ്റീരിയൽസ് ആമസോണിലെയും സൈബീരിയയിലെയും പുരാതന വനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഖനനം ചെയ്തെടുത്തതാണ്. നമ്മൾ പ്രകൃതിയുടെ ‘സോഴ്സ് കോഡ്’ മോഷ്ടിച്ചു. ഇപ്പോൾ അത് നമ്മളെ തേടി വരികയാണ്. നാം വിതച്ച കാറ്റ് ഇപ്പോൾ പേമാരിയായി മാറുന്നു. ഖനനം ചെയ്ത കുഴികൾ ഇപ്പോൾ വായ തുറക്കുന്നു.”
കോൺഫറൻസ് ഹാളിന്റെ ഭീമൻ ചില്ലുവാതിൽ തകർന്നു. പക്ഷേ അകത്തേക്ക് വന്നത് മനുഷ്യരല്ലായിരുന്നു. സ്ഫടിക ഗോപുരത്തിന്റെ ഭിത്തികളിലൂടെ പടർന്നു കയറുന്ന വലിയ വേരുകൾ (Roots) പോലെ ഒന്നു. പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെയും ലോഹത്തെയും തകർത്തെറിഞ്ഞ് ആധുനികതയുടെ ഈ അൾത്താരയിലേക്ക് പൗരാണികമായ കാട് ഇരച്ചുകയറുകയാണ്. പ്രകൃതിയുടെ വന്യമായ നീതിപീഠം അവിടെ സ്ഥാപിതമായി. ആഡംബര പൂർണ്ണമായ കസേരകളെയും മേശകളെയും ആ വേരുകൾ വരിഞ്ഞുമുറുക്കി.
ഇബ്രാഹിം ബർട്ടിന്റെ കൈ പിടിച്ചു തറയിലിരുത്തി. “ബർട്ട്, ഇപ്പോൾ വേണ്ടത് ലോജിക്കല്ല സമർപ്പണമാണ്. നായക് ചെയ്തതുപോലെ ആ മരത്തിൽ തൊടൂ പക്ഷേ ഇത്തവണ അത് പേടി കൊണ്ടല്ല, മാപ്പിരന്നു കൊണ്ടായിരിക്കണം. നാം പ്രകൃതിയുടെ മക്കളാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് നമുക്ക് വേണ്ടത്. സമർപ്പണം മാത്രമാണ് ഏക വഴി.” ബർട്ട് പതുക്കെ ആ ചന്ദനക്കഷണത്തിൽ കൈ വെച്ചു. തന്റെ കരിയറിലെ മുഴുവൻ അഹങ്കാരവും, ഡാറ്റകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗർവ്വും അയാൾ ആ നിമിഷം ഉപേക്ഷിച്ചു. ഒരു നിമിഷം അയാൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ലോകം നിശ്ചലമായതുപോലെ തോന്നി. അയാൾക്ക് പഴയ മണ്ണിൽ ചവിട്ടി നിൽക്കുന്ന അനുഭവം ഉണ്ടായി.
പെട്ടെന്ന് ആ വേരുകൾ അപ്രത്യക്ഷമായി. ലൈറ്റുകൾ തെളിഞ്ഞു. ചുവന്ന വെളിച്ചം മാറി വെളുത്ത പ്രകാശം നിറഞ്ഞു. “ഇബ്രാഹിം,” ബർട്ട് പതുക്കെ പറഞ്ഞു. “സയൻസ് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമല്ല. അതൊരു യാത്ര മാത്രമാണ്. ആ യാത്ര അവസാനിക്കുന്നത് വിനയത്തിന്റെ ഈ തീരത്താണെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇനിമുതൽ ഈ ഓഫീസിൽ മരത്തിന്റെ ഗന്ധമുണ്ടാകും. സ്ഫടികത്തിനപ്പുറം ഞാൻ പച്ചപ്പിനെ തിരയുന്നു.” ബർട്ട് തന്റെ ഗ്ലാസ് മേശയ്ക്ക് പകരം ഒരു തടിയുടെ മേശ ഓർഡർ ചെയ്തു. അയാൾ തന്റെ ഉള്ളിലെ കാടിനെ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു.
വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അരവിന്ദൻ തന്റെ ജന്മദേശമായ കേരളത്തിലെ ആ പുരാതന തറവാട്ടിലെത്തി. അവിടെയുള്ളത് വിരമിച്ച അധ്യാപകനായിരുന്ന മാധവൻ മാഷ് എന്ന അരവിന്ദന്റെ അച്ഛൻ. അച്ഛൻ സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും അരവിന്ദന്റെ മനസ്സും കണ്ണും എപ്പോഴും തന്റെ സ്മാർട്ട്ഫോണിലായിരുന്നു. ലണ്ടനിലെ ജീവിതം അയാളെ ഒരു ഡിജിറ്റൽ യന്ത്രമാക്കി മാറ്റിയിരുന്നു. ഓരോ മിനിറ്റിലും അയാൾ ഫോണിൽ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അയാൾക്ക് മുറ്റത്തെ തുളസിയുടെ മണമോ, തൊടിയിലെ കുയിലിന്റെ പാട്ടോ കേൾക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല.
മാധവൻ മാഷ് തറവാടിന്റെ പൂമുഖത്ത് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ആ മരത്തൂണുകൾ പൂതലിച്ചു തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ചിതലുകൾ അക്ഷമയോടെ ആ തറവാടിന്റെ ഓർമ്മകളെ കാർന്നുതിന്നുന്നു. മാഷിന്റെ കയ്യിൽ പഴയൊരു ഡയറിയുണ്ട്. അതിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ വായനാനുഭവങ്ങളും കവിതകളും കുറിക്കാറുണ്ട്. അരവിന്ദൻ പുറത്തേക്ക് വന്നു. അയാളുടെ കണ്ണുകൾ ഫോണിന്റെ തിളക്കത്തിൽ നീലച്ചിരിക്കുന്നു. വിരലുകൾ സ്ക്രീനിൽ അതിവേഗം ചലിക്കുന്നു. ഒരു നിമിഷം പോലും അയാൾ ചുറ്റുമുള്ള പ്രകൃതിയെ നോക്കുന്നില്ല. അയാൾ ഒരു തരം മായാലോകത്തായിരുന്നു.
“എടാ, നീ വന്നതിൽ പിന്നെ ഞാൻ നിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടിട്ട് രണ്ട് ദിവസമായി. നീ എന്താ ഒന്നും മിണ്ടാത്തത്?”
അരവിന്ദൻ ഫോണിൽ നിന്ന് തലയുയർത്താതെ പറഞ്ഞു: “അച്ഛാ, ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ലണ്ടനിലെ സുഹൃത്തുമായി ഞാൻ ഇപ്പോഴും ചാറ്റ് ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എനിക്ക് ആരുമായും സംസാരിക്കാൻ ഈ നാക്കിന്റെ ആവശ്യമില്ല. സ്ക്രീനിൽ വാക്കുകൾ മിന്നുമ്പോൾ ശബ്ദത്തിന്റെ എന്ത് ആവശ്യമാണുള്ളത്? ഇന്ന് ശബ്ദം എന്നത് വെറും വായുവിനെ ചലിപ്പിക്കൽ മാത്രമാണ്, അക്ഷരങ്ങൾ അതിനേക്കാൾ ശക്തമാണ്.”
മാധവൻ മാഷ് തന്റെ ഡയറി അടച്ചുവെച്ചു. “മോനെ, നീ പറയുന്നത് കേട്ടാൽ തോന്നും മനുഷ്യന് ദൈവം നാക്ക് തന്നത് വെറുതെയാണെന്ന്. സ്ക്രീനിലെ അക്ഷരങ്ങൾ നിന്റെ വികാരങ്ങളെ തുന്നിക്കെട്ടി വെച്ചിരിക്കുകയാണ്. നീ ടൈപ്പ് ചെയ്യുന്ന ‘Haha’ എന്നതിൽ നിന്റെ ചിരിയില്ല. ‘Sad’ എന്നതിൽ നിന്റെ കണ്ണീരില്ല. നീ നിന്റെ വികാരങ്ങളെ ഡിജിറ്റൽ സെമിത്തേരിയിൽ അടക്കം ചെയ്യുകയാണ്. സ്പർശനത്തിന്റെ ചൂടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ വെറും ശവങ്ങളാണ്. നിന്റെ വിരലുകൾ സ്ക്രീനിൽ ഓടുമ്പോൾ നിന്റെ ഹൃദയം സ്തംഭിച്ചു നിൽക്കുകയാണ്.”
പെട്ടെന്ന് തറവാട്ടിലെ ഇന്റർനെറ്റ് റേഞ്ച് പോയി. അരവിന്ദൻ പരിഭ്രമിച്ചു. അയാൾ ഫോണും പിടിച്ചു മുറ്റത്തും പറമ്പിലും ഓടി. പ്രപഞ്ചവുമായുള്ള അവന്റെ ഏക ബന്ധം ആ നാല് സിഗ്നൽ വരകളാണെന്ന് തോന്നിപ്പോകും. റേഞ്ച് പോയതോടെ അയാൾ ഒരു ആയുധമില്ലാത്ത യോദ്ധാവിനെപ്പോലെയായി.
“അച്ഛാ, റേഞ്ച് പോയി! എനിക്ക് ഒരു പ്രധാന മെയിൽ അയക്കാനുണ്ട്! ലോകം നിലച്ചുപോയതുപോലെ തോന്നുന്നു!”
മാഷ് ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: “അരവിന്ദ, റേഞ്ച് പോകുന്നത് ഒരു നല്ല കാര്യമാണ്. അപ്പോഴാണ് നാം നമ്മളിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങുന്നത്. ആ പഴയ മാവിന്റെ ചുവട്ടിൽ പോയി ഇരിക്ക്. അവിടെ പ്രകൃതിയുടെ റേഞ്ച് ഉണ്ട്. അത് നിനക്ക് സമാധാനം നൽകും. അദൃശ്യമായ തരംഗങ്ങൾ നിന്റെ ആത്മാവിനെ വിഴുങ്ങാൻ സമ്മതിക്കരുത്. മാവിൻ ചുവട്ടിലെ കാറ്റ് നിന്റെ ഉള്ളിലെ റേഞ്ച് വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കും.”
അരവിന്ദൻ ദേഷ്യത്തോടെ ആ മാവിന്റെ ചുവട്ടിൽ പോയി ഇരുന്നു. പെട്ടെന്ന് അയാളുടെ ഫോൺ ചൂടാകാൻ തുടങ്ങി. അയാൾ പതുക്കെ വായ തുറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പക്ഷേ ശബ്ദം പുറത്തേക്ക് വരുന്നില്ല. വായനയും എഴുത്തും മാത്രം ശീലിച്ച വിരലുകൾക്ക് നാക്കിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല! അയാൾ ഓടിച്ചെന്ന് മാഷിന്റെ കൈ പിടിച്ചു. കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർ ഒഴുകി. പക്ഷേ ശബ്ദമില്ല. തുന്നിക്കെട്ടിയ നാക്ക് പോലെ അയാൾ നിശബ്ദനായി. സംസാരം അയാൾക്ക് അന്യമായിരിക്കുന്നു.
മാഷ് അയാളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു. “മോനെ, പേടിക്കണ്ട. ഇതൊരു ഡിജിറ്റൽ ലോക്ക് ആണ്. നീ നിന്റെ വികാരങ്ങളെ ഡിജിറ്റൽ ബോക്സിൽ അടച്ചുപൂട്ടി. അത് തുറക്കാൻ നിന്റെ ഹൃദയം തന്നെ വേണം. മനുഷ്യത്വം വിരലുകളിലല്ല, ശ്വാസത്തിലാണ്. സംസാരിക്കൂ അരവിന്ദ, നിന്റെ ശബ്ദം ഈ മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ.” മാഷ് തന്റെ ഡയറിയിലെ ഒരു കവിത ഉറക്കെ വായിച്ചു. ആ കവിതയിലെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അരവിന്ദന്റെ ഉള്ളിലെ ആ കട്ടപിടിച്ച നിശബ്ദത അലിഞ്ഞുപോയി. അയാൾ വിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദത്തിൽ ആദ്യമായി വിളിച്ചു: “അച്ഛാ…” ആ വിളി ആ തറവാടിന്റെ പൂതലിച്ച തൂണുകളിൽ തട്ടി പ്രതിധ്വനിച്ചു. സ്മാർട്ട്ഫോൺ പുല്ലിൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ട് കിടന്നു.
കാലം 2040-ൽ എത്തി. ലോകം ഒരു വലിയ സെർവർ പോലെയായിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യർക്ക് തങ്ങളുടെ ഉറക്കവും സ്വപ്നങ്ങളും ‘കസ്റ്റമൈസ്’ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ‘നിദ്ര-ചിപ്പുകൾ’ (Nidra-Chips) വിപണിയിലിറങ്ങുന്നു. ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രണയവും, കാണാൻ കൊതിക്കുന്ന യാത്രകളും ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അപ്‌ഡേറ്റ് പോലെ ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാം. ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത യുവ ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് അരവിന്ദ്. നഗരം ഉറങ്ങുകയാണ്, പക്ഷേ ആരുടേയും ഉറക്കം സ്വാഭാവികമല്ല. ഓരോരുത്തരുടെയും തലച്ചോറിൽ അരവിന്ദ് നിർമ്മിച്ച ആ ചെറിയ പ്രോസസ്സർ മിന്നുന്നുണ്ട്. അവർ കാണുന്ന സ്വപ്നങ്ങൾ സെർവറുകളിൽ നിന്ന് അയച്ചു കൊടുക്കുന്ന ഡാറ്റകളാണ്. സ്വപ്നങ്ങൾ പോലും ഇപ്പോൾ സ്വകാര്യമല്ല, അവ ആർക്കും വാങ്ങാവുന്ന ഒന്നായി മാറി.
തന്റെ പ്രണയിനിയായ മീര ഒരു അപകടത്തിൽ മരിച്ചതിനുശേഷം അവളുടെ ഓർമ്മകളിൽ നിന്ന് മുക്തി നേടാനാണ് അരവിന്ദ് ഈ പരീക്ഷണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. അയാൾ ലബോറട്ടറിയിലെ ഗ്ലാസ് ചേമ്പറിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. പുറത്ത് മഴ പെയ്യുന്നുണ്ട്. സിസ്റ്റത്തിൽ ഒരു കമാൻഡ് ടൈപ്പ് ചെയ്തു: Input: Archive Memories of Meera. Status: Processing… മീരയെ തന്റെ ചിന്തകളിൽ നിന്ന് എന്നെന്നേക്കുമായി മായ്ച്ചുകളയാൻ അയാൾ തീരുമാനിച്ചു.
“അരവിന്ദ്, നീ എന്തിനാണ് നിന്റെ ആത്മാവിനെ വെട്ടിമുറിക്കുന്നത്?” അത് അയാളുടെ സുഹൃത്തും ആത്മീയവാദിയുമായ ഫാദർ ബെഞ്ചമിൻ ആയിരുന്നു. ഫാദറിന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഒരുതരം ദസ്തയേവ്‌സ്‌കി ശൈലിയിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള വേദനയുണ്ടായിരുന്നു.
“ഫാദർ, വേദന എന്നത് ഒരു ഡാറ്റാ പിശക് മാത്രമാണ്. ഈ പ്രോസസ്സർ മനുഷ്യന്റെ ദുഃഖങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കും. ഓർമ്മകൾ നമ്മെ നയിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ നാം എത്ര സ്വതന്ത്രരായിരിക്കും! മീരയുടെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മ എനിക്ക് നരകമാണ്. അത് എനിക്ക് മായ്ച്ചു കളയണം.” അരവിന്ദ് തന്റെ ന്യായീകരണത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. അയാൾക്ക് തന്റെ ഹൃദയത്തെ ഒരു ഹാർഡ് ഡിസ്ക് പോലെ മാറ്റണമെന്നായിരുന്നു ആഗ്രഹം.
ഫാദർ ബെഞ്ചമിൻ പതുക്കെ ചിരിച്ചു. “ഓർമ്മകളില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ ഒരു പ്രോസസ്സർ മാത്രമാണ് അരവിന്ദ്. നിന്റെ വേദനയാണ് നിന്നെ മനുഷ്യനാക്കുന്നത്. ദുഃഖമില്ലെങ്കിൽ സുഖത്തിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്? നീ ഈ പരീക്ഷണം തുടർന്നാൽ, നീ നിന്റെ ‘കനവുകളെ’ കൊന്നുകളയുകയാവും ചെയ്യുന്നത്. മീരയുടെ ചിരി നിന്റെ വേദനയാണെങ്കിലും, അവളില്ലാത്ത ലോകം നിന്റെ ശൂന്യതയാണ്. ശൂന്യതയേക്കാൾ നല്ലത് വേദനയാണ്.”
അരവിന്ദ് സ്വപ്നങ്ങളുടെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഊളിയിട്ടു. അവിടെ അയാൾ മീരയെ കണ്ടു. അവൾ പഴയൊരു ചന്ദനമരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നു. അവളുടെ മുടിയിൽ മഴത്തുള്ളികൾ തിളങ്ങുന്നുണ്ട്. പെട്ടെന്ന് പ്രോസസ്സർ അതിന്റെ ജോലി തുടങ്ങി. മീരയുടെ രൂപം ഡിജിറ്റൽ പിക്സലുകളായി അലിഞ്ഞുപോകാൻ തുടങ്ങി. അവളുടെ ചിരി ഒരു ബൈനറി കോഡായി മാറി. അവളുടെ ശബ്ദം വെറും ഇലക്ട്രിക്കൽ പൾസുകളായി. സ്ക്രീനിൽ ഒരു സന്ദേശം തെളിഞ്ഞു: “Identity is a collection of pain. To delete pain, you must delete the ‘Self’.” (വ്യക്തിത്വം എന്നത് വേദനകളുടെ സമാഹാരമാണ്. വേദനയെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നിങ്ങൾ നിങ്ങളെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കണം).
അരവിന്ദ് ആ കുരുക്കിൽ പെട്ടുപോയി. വേദനയില്ലാത്ത ലോകത്ത് താൻ ആരുമല്ലെന്ന തിരിച്ചറിവ് അയാളെ ഭയപ്പെടുത്തി. അയാൾ സ്വപ്നത്തിൽ മീരയുടെ കയ്യിൽ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അയാളുടെ വിരലുകൾ വെറും വായുവിൽ തട്ടി നിന്നു. മീരയുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് അവസാനമായി ഒരു തുള്ളി കണ്ണീർ ഇറ്റി. അത് ഒരു ഗ്ലിച്ച് (Glitch) ആയി മാഞ്ഞുപോയി. അയാൾക്ക് തന്റെ അസ്തിത്വം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് പോലെ തോന്നി. പെട്ടെന്ന് സ്ക്രീനിൽ ഒരു കോഡ് സ്വയം ടൈപ്പ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. അത് അരവിന്ദ്ന്റെ ഉപബോധമനസ്സ് നടത്തിയ ഒരു വിപ്ലവമായിരുന്നു: Override: Restore all fragmented memories. Emotion level: Human. (നിയന്ത്രണം തിരികെ പിടിക്കുക: ചിതറിപ്പോയ ഓർമ്മകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുക).
അരവിന്ദ് കണ്ണുതുറന്നു. ലബോറട്ടറിയിലെ സ്ക്രീനുകൾ ഓഫ് ആയി. ചുറ്റും കനത്ത നിശബ്ദത. അയാൾ തന്റെ കൈകളിലേക്ക് നോക്കി. അവിടെ മീരയുടെ ഓർമ്മകളുടെ ആഴത്തിലുള്ള മുറിവുകൾ ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. പക്ഷേ ആ മുറിവുകളാണ് താൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവെന്ന് അയാൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ചിതലരിക്കുന്ന തീരങ്ങളിൽ തിരമാലകൾ ഓർമ്മകളെ കഴുകി തുടയ്ക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അവയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പതിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. വിരലുകൾ കൊണ്ട് മരത്തിൽ കൊട്ടുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രണയത്തിന്റെ ഓർമ്മകളിൽ നീറുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ സ്പർശിക്കുന്നത് തന്റെ ആത്മാവിനെത്തന്നെയാണെന്ന വലിയ സത്യം ആ സ്ഫടിക ഗോപുരത്തിന്റെ ഉയരങ്ങളിലും തറവാടിന്റെ പൂമുഖത്തും ഒരുപോലെ മാറ്റൊലികൊണ്ടു.
സത്യം ചെരിപ്പിടുമ്പോഴേക്കും നുണ നാടുചുറ്റും എന്ന് ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞതുപോലെ സാങ്കേതികവിദ്യ സത്യത്തിന്റെ ചെരിപ്പുകൾ മോഷ്ടിച്ചാലും മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ അടിത്തറയ്ക്ക് അതിനെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയും. വിനയത്തിന്റെ ചന്ദനമണമുള്ള ആ ചന്ദനക്കഷണം എന്നും നമുക്ക് കാവലായിരിക്കും. സ്ഫടിക ഗോപുരത്തിലെ ഉഷ്ണശിലയിൽ ഒരു മയക്കം കഴിഞ്ഞ് അരവിന്ദ് ഉണരുമ്പോൾ, അയാൾക്ക് ചുറ്റും പെയ്യുന്ന മഴ പ്രകൃതിയുടെ സംഗീതമായി മാറി. അയാൾ തന്റെ കൈപ്പത്തി മാവിന്റെ തൂണിൽ മെല്ലെ ചേർത്തു വച്ചു. മരത്തിന്റെ സ്പന്ദനം അയാൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആധുനികതയുടെ കാരാഗൃഹത്തിൽ നിന്നും അയാൾ മോചിതനായിരിക്കുന്നു. വിനയം മാത്രമാണ് അവസാനത്തെ കോഡ് എന്ന് അയാൾ ലോകത്തോട് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഓരോ ചിതലരിക്കുന്ന ഓർമ്മകളും ഓരോ പുതിയ പാഠമായിരുന്നു. മനുഷ്യൻ എന്ന യന്ത്രത്തെക്കാൾ വലിയ പ്രപഞ്ചം ആ മരക്കഷണത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. നായക് വീണ്ടും തന്റെ നെറ്റിയിൽ കൊട്ടി. ഈ തവണ അതൊരു അലാറം പോലെയായിരുന്നു. ഉറങ്ങിപ്പോകുന്ന ആത്മാക്കളെ ഉണർത്താനുള്ള ഒരൊറ്റ അലാറം. ബർട്ട് തന്റെ ഗ്ലാസ് വാതിൽ തുറന്നു. അവിടെ മഞ്ഞിൽ കുളിച്ചു നിൽക്കുന്ന ലണ്ടൻ നഗരം അയാൾ കണ്ടു. പക്ഷേ അയാൾ തിരഞ്ഞത് ദൂരെ തന്റെ പൂർവ്വികർ നടന്നു നീങ്ങിയ പച്ചപ്പുള്ള കാടുകളെയായിരുന്നു. സത്യം പുറത്തു വന്നിരിക്കുന്നു. സാവധാനം എങ്കിലും അത് മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെ വിമോചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
