സമകാലിക മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ട നോവലുകളിൽ ഒന്നാണ് എസ്. ഹരീഷിന്റെ മീശ. ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണകാലത്ത് ഉയർന്ന വിവാദങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും ഈ നോവലിനെ വാർത്തകളിൽ നിറച്ചെങ്കിലും, കാലക്രമേണ അവയെല്ലാം പിന്നിലാക്കി സാഹിത്യപരമായ മികവിന്റെ പേരിലാണ് മീശ ഇന്ന് വായിക്കപ്പെടുന്നത്. സമകാലിക മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികളിലൊന്നായി ഈ നോവൽ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ശ്രദ്ധേയനായ എഴുത്തുകാരനാണ് എസ്. ഹരീഷ്. വ്യത്യസ്തമായ ആഖ്യാനശൈലിയും ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ നിരീക്ഷണവുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളുടെ മുഖമുദ്ര. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളും സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യങ്ങളും പ്രകൃതിയുമായുള്ള മനുഷ്യന്റെ ആത്മബന്ധവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ ആഴത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കാറുണ്ട്. കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി യുവപുരസ്കാരം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുള്ള ഹരീഷിന്റെ കന്നി നോവലാണ് മീശ.
ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വികസിക്കുന്ന ഈ നോവൽ ഒരു കഥ പറയുന്നതിലുപരി ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ മാനസിക ഭൂപടം വരച്ചിടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ വിശ്വാസങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, സാമൂഹിക ശ്രേണീകരണങ്ങൾ, അധികാരഘടനകൾ, ജീവിതവ്യവഹാരങ്ങൾ എന്നിവയെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടാണ് എഴുത്തുകാരൻ തന്റെ ആഖ്യാനം വികസിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തെയും അതിന്റെ ജീവിതരീതികളെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന സാമൂഹിക രേഖയായി ഈ കൃതി മാറുന്നു.
മനുഷ്യജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ ശക്തികളാണ് നോവലിന്റെ പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയം. മതം, ജാതി, ആചാരം, വിശ്വാസം, പുരുഷാധിപത്യം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്നത് കൃതിയിൽ വിവിധ സന്ദർഭങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സമൂഹം സ്വന്തം മൂല്യങ്ങളും മുൻവിധികളും എങ്ങനെ തലമുറകളിലേക്ക് പകർന്നുനൽകുന്നു എന്നതിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയും നോവൽ നൽകുന്നു.
‘മീശ’ എന്ന തലക്കെട്ട് തന്നെ ബഹുസ്വരമായ ഒരു പ്രതീകമാണ്. പുരുഷത്വത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും സാമൂഹിക മേൽക്കോയ്മയുടെയും പ്രതിനിധാനമായി അത് കൃതിയിൽ രൂപംകൊള്ളുന്നു. ഒരു സാധാരണ ശാരീരിക സവിശേഷതയെ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ അർഥതലങ്ങളിലേക്ക് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന എഴുത്തുകാരന്റെ സമീപനം ശ്രദ്ധേയമാണ്.
എസ്. ഹരീഷിന്റെ ഭാഷയാണ് ഈ നോവലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്തുകളിലൊന്ന്. ഗ്രാമജീവിതത്തിന്റെ താളവും നാട്ടുഭാഷയുടെ സ്വാഭാവികതയും പ്രകൃതിയുടെ സാന്നിധ്യവും ഭാഷയിൽ ജീവൻ പ്രാപിക്കുന്നു. അലങ്കാരങ്ങളുടെ അതിപ്രസരമില്ലാതെ, എന്നാൽ ശക്തമായ ദൃശ്യബിംബങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആഖ്യാനം മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. വായനക്കാരന് കഥ കേൾക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഒരു ലോകത്തിനുള്ളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന അനുഭവമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
കഥാപാത്രങ്ങളുടെ അവതരണത്തിലും നോവൽ വ്യത്യസ്തത പുലർത്തുന്നു. ഇവിടെ പൂർണമായും നല്ലവരോ ചീത്തവരോ ആയ മനുഷ്യരില്ല. ജീവിതത്തിന്റെ വൈരുധ്യങ്ങളും ദൗർബല്യങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും കുറ്റബോധങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യരാണ് കഥാപാത്രങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ വായനക്കാരന് കൂടുതൽ യാഥാർഥ്യബോധം നൽകുന്നു.
പ്രകൃതിയും ഈ നോവലിൽ പ്രധാന സാന്നിധ്യമാണ്. ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയും കാലാവസ്ഥയും ജലാശയങ്ങളും മരങ്ങളും മൃഗങ്ങളും വെറും പശ്ചാത്തലമല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ജീവസാന്നിധ്യങ്ങളാണ്. മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം കൃതിയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നു.
മീശ ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ലളിതമല്ല. വിശ്വാസത്തിന്റെയും യുക്തിയുടെയും അതിരുകൾ എവിടെയാണ്? സമൂഹം വ്യക്തിയെ എത്രത്തോളം നിയന്ത്രിക്കുന്നു? അധികാരം എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ നോവലിന്റെ അടിയൊഴുക്കായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ബാധ്യത എഴുത്തുകാരൻ വായനക്കാരനുതന്നെ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു.
ഒരു നല്ല നോവലിന്റെ വിജയമെന്നത് അത് പറയുന്ന കഥയിലല്ല, വായനക്കാരന്റെ ഉള്ളിൽ അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന ചിന്തകളിലാണ്. ആ അർഥത്തിൽ മീശ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വായനാനുഭവമാണ്. മനുഷ്യന്റെ വിശ്വാസങ്ങളും ഭയങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും അധികാരബന്ധങ്ങളും സൂക്ഷ്മമായി ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ഈ കൃതി, വായനക്കാരനെ വെറും നിരീക്ഷകനായി നിലനിർത്തുന്നില്ല; മറിച്ച് സമൂഹത്തെയും സ്വയത്തെയും പുതുതായി വായിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സമകാലിക മലയാള നോവൽ സാഹിത്യത്തിൽ വേറിട്ട സ്ഥാനം അർഹിക്കുന്ന മീശ, വായിച്ചു തീർന്ന ശേഷവും മനസ്സിൽ ദീർഘകാലം പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ഒരു സൃഷ്ടിയാണ്.
