ഒരു കഥ വായിക്കുന്നത് എന്തിനാണ് എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ ഉത്തരമില്ല. പക്ഷേ, ഓരോ നല്ല കഥയും നമ്മെ നമ്മിൽ നിന്ന് കുറച്ചെങ്കിലും മോചിപ്പിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നുവെന്നത് സത്യമാണ്. അതാണ് വായനയുടെ അത്ഭുതം—നമ്മുടെ അനുഭവങ്ങളുടെ ചുരുങ്ങിയ വലയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് കടത്തി അന്യമായ ലോകങ്ങളെയും മനുഷ്യരെയും നമ്മിൽ അനുഭവമാക്കുക.
ഇത്തരം ഒരു അനുഭവമാണ് ശ്രീകുമാരി സന്തോഷിൻ്റെ “ഹവേലി” എന്ന കഥാസമാഹാരം തുറക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്നത്. വർത്തമാനകാലത്ത് കഥകൾ ജീവിതപരിസരങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുകയും യഥാതഥമായിവരയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശ്രീകുമാരി സന്തോഷിൻ്റെ ഹവേലി എന്ന കഥാസമാഹാരത്തിലെ കഥകള്‍ അനുവാചകമനസ്സില്‍ നിരവധി ചോദ്യങ്ങള്‍ ഉയര്‍ത്തുന്നുണ്ട്. ഹവേലിയിലെ കഥകൾ, കഥാപാത്രങ്ങൾ അനുവാചകരെ അസ്വസ്ഥമാക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഓരോ കഥയും വ്യത്യസ്തമായൊരു ലോകമാണ്—
പശ്ചാത്തലവും കഥാപാത്രങ്ങളും അവരുടെ ജീവിതപരിസരവും വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക അവസ്ഥകളെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം കഥകളിലൂടെ മനുഷ്യരുടെ നിസ്സഹായതയെ, വലിപ്പച്ചെറുപ്പങ്ങളെ വരച്ചുകാട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു.
രാത്രിയുടെ പേരുള്ള പെണ്‍കുട്ടിയുടെ കഥപറയുന്ന രജനിയാണ് ആദ്യകഥ.
രജനിയിലെ എന്തിനോ വേണ്ടിയാത്ര പറയുന്ന പോക്കുവെയില്‍” — ഈ ആദ്യവരി തന്നെ കഥയുടെ അന്തര്‍ഭാവത്തെ സൂക്ഷ്മമായി തുറന്ന് കാണിക്കുന്ന ഒരു കവാടം പോലെയാണ്. ഒരു സാധാരണ യാത്രയുടെ സൂചനയായി തോന്നുന്ന ഈ വാചകം, ആഴത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ അനിശ്ചിതത്വവും, ലക്ഷ്യമില്ലാത്ത സഞ്ചാരവുമാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. “എന്തിനോ” എന്ന അനിശ്ചിതത്വവും “പോക്കുവെയില്‍” എന്ന അസ്തമയചിത്രവും ചേർന്നപ്പോൾ, കഥയുടെ മുഴുവൻ മാനസികഭാവം ഈ ആദ്യവരിയിലൊതുക്കാന്‍ കഥാകാരിക്കു കഴിഞ്ഞു. ഈ ആദ്യവരി കഥയുടെ ഒരു തുടക്കമെന്നതിലുപരി, കഥയുടെ ആത്മാവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സങ്കേതമായി മാറുന്നു.
രണ്ടാമത്തെ കഥയിലെ നായകനായ രാമനുണ്ണി ഒരു സാധാരണ ഗ്രാമീണ കഥാപാത്രമെന്നതിലുപരി, ഗ്രാമജീവിതത്തിന്‍റെ നിസ്സാരതയും നിഷ്കളങ്കതയും ഒരുമിച്ച് വഹിക്കുന്ന പ്രതീകമായി മാറുന്നു. ഇത്തരം കഥാപാത്രങ്ങൾ ഗ്രാമങ്ങളുടെ ആത്മാവാണ്. “ഗ്രാമത്തിലെ ഏതുകാര്യത്തിനും രാമനുണ്ണിയുടെ കരസ്പര്‍ശം ഇല്ലാതിരിക്കില്ല” എന്ന ഒറ്റവരിയിലൂടെ കഥാകാരി ഈ ആഴമുള്ള കഥാപാത്രത്തെ വരച്ചുകാട്ടുന്നുവെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.
മൂന്നാമത്തെ കഥയായ “രോഹന്‍ എന്ന രോഹിണി” സമകാലിക സമൂഹത്തിന്‍റെ സങ്കീർണ്ണതകളെ തൊട്ടുണർത്തുന്ന ശക്തമായ അവതരണമാണ്. ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ സമൂഹത്തിന്‍റെ ഉള്ളറകളിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുന്ന ഈ കഥ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ പുറംമാറ്റമല്ലാതെ, ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ തിരിച്ചറിവിലേക്കുള്ള യാത്രയെയാണ് ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്.
കഥയിൽ വേട്ടക്കാരന്‍റെ വേഷത്തിലെത്തുന്ന സമൂഹത്തിന്‍റെ നിരാകരണം എത്ര കടുപ്പമുള്ളതാണെന്നതും, അതിനെ അതിജീവിച്ച് സ്വന്തമായുള്ളതായ ജീവിതം കണ്ടെത്താനുള്ള മനുഷ്യന്‍റെ ശക്തിയും മനോഹരമായി പകർത്തപ്പെടുന്നു. രോഹിണി എന്ന കഥാപാത്രം ഒറ്റ വ്യക്തിയുടെ കഥയല്ല; അത് ഒരുപാട് നിശ്ശബ്ദമായ ശബ്ദങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയാണ്.
‘തിരിച്ചുവരവ്’ എന്ന കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ “ഓർമ്മകളുടെ വസന്തകാലം കൈമോശം വന്ന ഒരു പാവം മനുഷ്യൻ” എന്ന അവതരണം വായനക്കാരനെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ വേദനയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നഷ്ടപ്പെട്ട കാലത്തിന്റെ സുഗന്ധം പോലും പിടിച്ചു നിർത്താനാവാതെ, ഓർമ്മകളുടെ ശൂന്യതയിൽ അലയുന്ന മനുഷ്യന്‍റെ മാനസികാവസ്ഥ അതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. എന്നാൽ കഥയുടെ അവസാനം “തിരിച്ചുവരവ് സ്വപ്നങ്ങൾ തീർക്കുന്നു” എന്നൊരു പ്രതീക്ഷയുടെ സൂചനയായി മാറുമ്പോൾ, അത് വെറും ഒരു സമാപനം മാത്രമല്ല—ജീവിതം തകർന്ന ഇടങ്ങളിൽ നിന്നു വീണ്ടും പിറക്കാമെന്ന ഒരു സൂക്ഷ്മ വിശ്വാസവുമാണ്.
അതുപോലെ, ‘ഫോൺ’ എന്ന കഥയിൽ അവസാനവരികളായ “അവൾ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു, കുട്ടികൾ അവളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു” എന്നത് ഒരു ലളിതമായ ദൃശ്യമെന്നു തോന്നിയാലും, അതിന് പിന്നിൽ ദീർഘമായ ഒരു വികാരയാത്ര ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ ചിരിയിലും ആ ചേർത്ത് പിടിത്തത്തിലും, ഒരുപാട് അടച്ചുവച്ച വേദനകളുടെയും ഒറ്റപ്പെടലുകളുടെയും മോചനമുണ്ട്. വായനക്കാരൻ അതിനെ ഒരു സാധാരണ സന്തോഷമെന്നതിലുപരി, ഒരു ആത്മസാന്ത്വനത്തിന്‍റെ നിമിഷമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
ഈരണ്ടു കഥകളിലെയും അവസാനവരികൾ കഥകളെ പൂർത്തിയാക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് വായനക്കാരന്‍റെ മനസ്സിൽ തുടർന്നും മുഴങ്ങുന്ന ഒരു അനുഭവമായി അവയെ മാറ്റുകയാണ്. അതാണ് ഈ കഥകളുടെ ശക്തി—അവ വായിച്ച് തീരുന്നില്ല; അവ ഉള്ളിൽ തുടരുന്നു, അലിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു, ചിന്തകളായി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് വരുന്നു.
‘വെറുതെ’, ‘തൃപ്തി’, ‘വടക്കിനി’, ‘സ്വപ്നങ്ങൾ’, ‘ശില്‍പ്പം ‘പതിവുകൾ’—ഈ കഥകൾ വായിക്കുമ്പോൾ അവ ഒരു കഥയെന്നതിലുപരി, ഒരാളുടെ ഉള്ളിലൊളിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന സത്യങ്ങളുടെ മൃദുലമായ തുറന്നുപറച്ചിലുകളായി തോന്നുന്നു. ഇവ ആത്മകഥകളാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നിരീക്ഷകന്‍റെ നിശ്ശബ്ദ രേഖപ്പെടുത്തലുകളോ എന്ന സംശയം വായനക്കാരന്‍റെ മനസ്സിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉയരുന്നു. കാരണം, ഇവയിൽ അലങ്കാരങ്ങളുടെ നിറപ്പകിട്ടുകളാല്‍ മറച്ചുവെച്ച ലോകമല്ല, മറിച്ച് ജീവിതത്തിന്റെ മായ്ച്ചുകളയാനാവാത്ത യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാണ് നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത്.
ഈ കഥകളിൽ കഥാകാരി വാക്കുകളുടെ ചമത്കാരം തേടുന്നില്ല; പകരം, ജീവിതത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ നിമിഷങ്ങളെ അതിന്‍റെ സ്വാഭാവിക രൂപത്തിൽ തന്നെ പകർത്തുകയാണ്. നിസ്സാരമായി തോന്നുന്ന സംഭവങ്ങളിലൂടെയും, നിസ്സഹായമായ മനുഷ്യാവസ്ഥകളിലൂടെയും, വലിയ സത്യങ്ങൾ ഇവ തുറന്നു കാണിക്കുന്നു. അവിടെ ഭാവുകത്വത്തിന്‍റെ അധികഭാരം ഇല്ല; പക്ഷേ ഒരു മൃദുവായ വേദനയും, ഒരു സത്യസന്ധതയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മലയാള കഥാരചനാലോകത്ത് പലപ്പോഴും ‘ആൺ എഴുത്ത്’, ‘പെൺ എഴുത്ത്’ എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിവുകൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടെ കഥാകാരി ആ അതിരുകൾ എല്ലാം മായ്ച്ചുകളയുകയാണ്. എഴുത്ത് ഒരു വിഭാഗത്തിന്‍റെ സ്വരംമാത്രമല്ല; അത് മനുഷ്യന്‍റെ സ്വരമാണ്—അവന്‍റെ അനുഭവങ്ങളുടെയും സംഘർഷങ്ങളുടെയും നിശ്ശബ്ദതകളുടെയും ഒരു സമാഹാരം.
ഈ കഥകളിൽ ലിംഗഭേദത്തിന്‍റെ അടയാളങ്ങൾക്കപ്പുറം, ജീവിതത്തിന്റെ നിജസ്ഥിതികളാണ് പ്രാധാന്യം നേടുന്നത്. മനുഷ്യന്‍റെ വേദന, സന്തോഷം, നഷ്ടം, പ്രതീക്ഷ—ഇവയെല്ലാം ഒരേ തീവ്രതയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ഇവ ‘പെണ്ണെഴുത്ത്’ എന്നോ ‘ആണെഴുത്ത്’ എന്നോ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാതെ, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ സമഗ്രമായ അവതരണമായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു.
നൂറ്റിയിരുപത്തെട്ട് പുറങ്ങളിലായി നാല്‍പ്പത്തഞ്ചോളം കഥകള്‍ ഈ സമാഹാരത്തിലുണ്ട്. കഥകൾ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളായി വായനക്കാരന്‍റെ മനസ്സിൽ പതിയുമ്പോൾ, ‘ഹവേലി’ എന്ന കഥ അതിന്‍റെ പ്രത്യേകമായ അന്തരീക്ഷത്താൽ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു. കൂറ്റൻ മരങ്ങളുടെ നിഴലുകൾ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന ആ ഇടം, വെറും ഒരു ഭൗതിക പശ്ചാത്തലം മാത്രമല്ല; അത് കഥയുടെ ഉള്ളിലൊഴുകുന്ന ഭീതിയുടെയും നിശ്ശബ്ദതയുടെയും പ്രതീകമായി മാറുന്നു.
ഹവേലിയുടെ ചുറ്റുപാടുകൾ ഒരു വിചിത്രമായ ഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു—പ്രകാശവും ഇരുളും തമ്മിൽ മങ്ങി നിൽക്കുന്ന ഒരു ഇടവേളപോലെ. ആ കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ, അവയുടെ ദീർഘനിഴലുകൾ, ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന രഹസ്യങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ വായനക്കാരന്‍റെ മനസ്സിൽ ഒരു അനിശ്ചിതത്വം വിതയ്ക്കുന്നു. ഓരോ ചലനവും, ഓരോ ശബ്ദവും, കഥയുടെ അന്തർധാരയെ കൂടുതൽ ഗാഢമാക്കുന്നു.
ഈ ഭീതിജനകമായ അന്തരീക്ഷം കഥയുടെ വെറും പശ്ചാത്തലമല്ല; അത് കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ മനോഭാവങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഒരു ആഴമുള്ള അനുഭവമായി മാറുന്നു. ഹവേലി അതിനാൽ ഒരു സ്ഥലമെന്നതിലുപരി, ഒരു മാനസികാവസ്ഥയാണ്—അറിയാത്തതിന്‍റെ ഭയം, ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഓർമ്മകൾ, മറച്ചുവെച്ച സത്യങ്ങൾ എല്ലാം ചേർന്നൊരു അന്തർലോകം.
ഇതിലൂടെ കഥാകാരി തെളിയിക്കുന്നത്, ഒരു കഥയുടെ ശക്തി അതിന്‍റെ സംഭവങ്ങളിലല്ല, മറിച്ച് അതുണ്ടാക്കുന്ന അന്തരീക്ഷത്തിലും അനുഭവത്തിലും ആണെന്ന് തന്നെയാണ്. ‘ഹവേലി’ അതിന്‍റെ നിഴലുകളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭീതിയിലൂടെ, വായനക്കാരനെ ഒരു മറക്കാനാവാത്ത അനുഭവത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
അവസാനം, ഈ എഴുത്ത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഇതാണ്: കഥകൾക്ക് ലിംഗഭേദമില്ല; അവയ്ക്ക് ഉള്ളത് ഹൃദയമാണ്. ആ ഹൃദയത്തിന്‍റെ താളം കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് യഥാർത്ഥ സാഹിത്യം ജനിക്കുന്നത്.
