അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നതും ആത്മബലം കൈവരിക്കുന്നതും രണ്ടാണ്; മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ യഥാർഥ മൂല്യം തിരിച്ചറിയുന്നത് ഈ വ്യത്യാസത്തിലൂടെയാണ്.
“മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കണമെന്ന് നിരന്തരം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പലപ്പോഴും സ്വന്തം മനസ്സിനെയും വികാരങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.”
മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്ന ഒരു ചിന്തയാണിത്. അധികാരത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ ഉള്ളിൽ ചിലപ്പോൾ അരക്ഷിതത്വത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദത ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുണ്ടാകാം. മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തെ സ്വന്തം ഇഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ക്രമീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരാൾ യഥാർഥത്തിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് തന്റെ ശക്തിയാണോ, അതോ സ്വന്തം ദൗർബല്യങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മയാണോ എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ പ്രസക്തമാകുന്നു.
മനുഷ്യൻ സാമൂഹികജീവിയാണ്. കുടുംബത്തിലും സൗഹൃദങ്ങളിലും പ്രണയത്തിലും തൊഴിൽബന്ധങ്ങളിലും അവൻ മറ്റുള്ളവരുമായി ഇടപഴകുന്നു. ഈ ബന്ധങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ, പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കേണ്ടിടത്ത് ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. സ്നേഹം അധികാരമായി മാറുന്നു; കരുതൽ നിരീക്ഷണമായി പരിണമിക്കുന്നു; അഭിപ്രായം അടിച്ചേൽപ്പിക്കലാകുന്നു. ക്രമേണ, സ്വാഭാവികമായി വളരേണ്ട ഒരു ബന്ധം ഭയത്തിന്റെയും സമ്മർദത്തിന്റെയും ഇടമായി മാറുന്നു.
നിയന്ത്രണത്തിന്റെ പിന്നിലെ അരക്ഷിതത്വം
മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അമിതമായ ആഗ്രഹത്തിനു പിന്നിൽ പല കാരണങ്ങളുണ്ടാകാം. സ്വന്തം അഭിപ്രായം മാത്രമാണ് ശരിയെന്ന വിശ്വാസം, മറ്റുള്ളവരെ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം, അംഗീകാരം ലഭിക്കണമെന്ന അതിയായ ആഗ്രഹം, എല്ലാം താൻ തീരുമാനിക്കണമെന്ന മനോഭാവം എന്നിവ അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ചിലർ തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങളെ സ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചിലർ ഉത്തരവാദിത്വത്തിന്റെ പേരിൽ അധികാരം സ്ഥാപിക്കുന്നു. മറ്റു ചിലർ സ്വന്തം സ്ഥാനവും പ്രാധാന്യവും നിലനിർത്താനുള്ള ഉപാധിയായി നിയന്ത്രണത്തെ കാണുന്നു.
എന്നാൽ ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നതും അയാളുടെ ജീവിതം ഏറ്റെടുത്ത് നിയന്ത്രിക്കുന്നതും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഉപദേശം നൽകാം; പക്ഷേ അത് അനുസരിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കാനാവില്ല. ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിക്കാം; എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ മറ്റൊരാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല. സ്നേഹിക്കാം; പക്ഷേ സ്നേഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ സ്വന്തം ഇഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള അവകാശം അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നില്ല.
നിയന്ത്രണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനുസരണം പലപ്പോഴും യഥാർഥമായ അംഗീകാരമല്ല. എതിർത്താൽ ബന്ധം തകരുമെന്ന ഭയംകൊണ്ടോ, തർക്കങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനോ, മാനസിക സമ്മർദത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനോ ഒരാൾ വഴങ്ങുന്നതാകാം. അത്തരം നിശ്ശബ്ദതയെ സമ്മതമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കുമ്പോൾ ബന്ധങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അകലം വളരുന്നു. പുറമേ സമാധാനമുണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോഴും ഉള്ളിൽ വിശ്വാസം തകരുന്നുണ്ടാകാം.
ആത്മനിയന്ത്രണം: യഥാർഥ ശക്തിയുടെ അടയാളം
മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് മനുഷ്യൻ സ്വയം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. തന്റെ കോപത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? വിമർശനം കേൾക്കുമ്പോൾ ക്ഷമയോടെ പ്രതികരിക്കാനാകുന്നുണ്ടോ? സ്വന്തം അഭിപ്രായത്തിന് എതിരായ ഒരു നിലപാടിനെ അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? താൻ തെറ്റിയെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ അത് സമ്മതിക്കാനുള്ള വിനയമുണ്ടോ?
ഇവയാണ് ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെ യഥാർഥ പരീക്ഷണങ്ങൾ.
സ്വന്തം വികാരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവ മറ്റുള്ളവരുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമല്ല. അതിന് ആത്മപരിശോധനയും ക്ഷമയും മാനസിക പക്വതയും ആവശ്യമാണ്. കോപം തോന്നുമ്പോൾ മറ്റൊരാളെ മുറിവേൽപ്പിക്കാതിരിക്കുക, അധികാരം കൈവശമുണ്ടെങ്കിലും അത് ദുരുപയോഗം ചെയ്യാതിരിക്കുക, എതിർപ്പ് നേരിടുമ്പോഴും മറ്റൊരാളുടെ അന്തസ്സിനെ മാനിക്കുക — ഇവയൊക്കെയാണ് ശക്തമായ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ.
മറ്റുള്ളവർ തനിക്കു വഴങ്ങുമ്പോൾ മാത്രമേ തനിക്ക് വിലയുള്ളൂ എന്നു കരുതുന്ന മനുഷ്യൻ തന്റെ ആത്മമൂല്യത്തെ മറ്റുള്ളവരുടെ അനുസരണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം മൂല്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഒരാൾക്ക് അത് തെളിയിക്കാൻ മറ്റുള്ളവരെ ചെറുതാക്കേണ്ടിവരില്ല. ആത്മവിശ്വാസമുള്ള മനുഷ്യന് വിയോജിപ്പിനെ ഭയക്കേണ്ടതില്ല. കാരണം, വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ തന്റെ നിലനിൽപ്പിനുള്ള ഭീഷണിയല്ലെന്ന് അയാൾ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കുടുംബബന്ധങ്ങളിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രസക്തി
നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ രൂപങ്ങൾ പലപ്പോഴും കുടുംബബന്ധങ്ങളിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. മക്കളുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയുടെ പേരിൽ അവരുടെ സ്വപ്നങ്ങൾക്കു മേൽ അതിരുകൾ വരയ്ക്കുന്ന മാതാപിതാക്കൾ, പങ്കാളിയുടെ സ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ അയാളുടെ സൗഹൃദങ്ങളെയും തീരുമാനങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കുന്നവർ, കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്നവരെന്ന നിലയിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും തങ്ങൾക്കു മാത്രമുള്ളതാണെന്നു കരുതുന്നവർ — ഇവരുടെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ ഫലമായി മറ്റൊരാളുടെ വ്യക്തിത്വവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ചുരുങ്ങുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പരിശോധിക്കേണ്ടത്.
കരുതലും നിയന്ത്രണവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി തിരിച്ചറിയുക അത്യാവശ്യമാണ്. മക്കൾക്ക് വഴികാട്ടുന്നത് മാതാപിതാക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്; എന്നാൽ അവരുടെ ജീവിതം മുഴുവൻ സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായി കാണുന്നത് ശരിയല്ല. ജീവിതപങ്കാളിയോട് വിശ്വസ്തത പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്; എന്നാൽ അയാളുടെ ഓരോ ചിന്തയും നീക്കവും പരിശോധിക്കാനുള്ള അവകാശമായി അതിനെ മാറ്റാനാവില്ല.
ഒരു ബന്ധത്തിന്റെ ആരോഗ്യം അളക്കേണ്ടത് അതിലെ ഒരാൾ എത്രത്തോളം അനുസരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടല്ല, ഇരുവർക്കും എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കാനും വിയോജിക്കാനും സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്താനും കഴിയുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്.
അധികാരം മനുഷ്യനെ പരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ
കുടുംബത്തിൽ മാത്രമല്ല, തൊഴിലിടങ്ങളിലും സാമൂഹികസംഘടനകളിലും പൊതുജീവിതത്തിലും ഈ മനോഭാവം കാണാം. അധികാരസ്ഥാനത്തിരിക്കുന്ന ഒരാൾ തന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യരുതെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, വിമർശനത്തെ വ്യക്തിപരമായ അപമാനമായി കാണുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവരുടെ കഴിവുകളെ അംഗീകരിക്കാൻ മടിക്കുമ്പോൾ, അധികാരം ഉത്തരവാദിത്വത്തിൽനിന്ന് ആധിപത്യത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നു.
യഥാർഥ നേതൃത്വത്തിന് അനുസരണത്തേക്കാൾ വിശ്വാസമാണ് ആവശ്യം. ആളുകളെ ഭയപ്പെടുത്തി നിശ്ശബ്ദരാക്കുന്നത് എളുപ്പമായിരിക്കാം; എന്നാൽ അവരെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ സംസാരിക്കാൻ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതാണ് മികച്ച നേതൃത്വം. അധികാരത്തിന്റെ യഥാർഥ മഹത്വം മറ്റുള്ളവരെ തനിക്കു കീഴിൽ നിർത്തുന്നതിലല്ല, അവരുടെ കഴിവുകൾ വളരാനുള്ള സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്.
ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നവരെ ശത്രുക്കളായി കാണുന്ന നേതൃത്വം സ്വന്തം പരിമിതികളെ ഭയപ്പെടുന്നു. വിമർശനം കേൾക്കാൻ തയ്യാറാകുന്ന നേതൃത്വം മാത്രമാണ് സ്വയം തിരുത്താനും വളരാനും കഴിയുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഒരാളുടെ സ്വഭാവത്തെ മാത്രമല്ല, അയാൾ നയിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളുടെയും സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ഗുണനിലവാരത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നതാണ് സ്നേഹത്തിന്റെ പക്വത
മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് ഉത്തരവാദിത്വമില്ലായ്മയല്ല. ഇഷ്ടമുള്ളതെല്ലാം ചെയ്യാനുള്ള അനുമതിയുമല്ല. പരസ്പര ബഹുമാനവും വിശ്വാസവും ഉത്തരവാദിത്വവും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള ഇടമാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം.
സ്നേഹത്തിന്റെ പക്വത മറ്റൊരാളെ സ്വന്തമാക്കുന്നതിലല്ല, അയാൾ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തോടെ വളരുന്നത് അംഗീകരിക്കുന്നതിലാണ്. സൗഹൃദത്തിന്റെ ആഴം എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഒരേ അഭിപ്രായം പുലർത്തുന്നതിലല്ല, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിലും പരസ്പര ബഹുമാനം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്. കുടുംബത്തിന്റെ ഭദ്രത എല്ലാവരും ഒരാളുടെ വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നതിലല്ല, ഓരോരുത്തർക്കും ഭയമില്ലാതെ സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറയാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.
മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ മാനിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ മൂല്യം കുറയുന്നില്ല. മറിച്ച്, ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ വിശാലതയാണ് വെളിപ്പെടുന്നത്. മറ്റൊരാളുടെ വ്യത്യസ്തതയെ അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നത് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉറപ്പിൽനിന്നാണ്.
സ്വയം ജയിക്കാത്തവന് മറ്റുള്ളവരെ ജയിക്കാനാകുമോ?
ജീവിതത്തിൽ നമുക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന കാര്യങ്ങൾ പരിമിതമാണ്. മറ്റുള്ളവരുടെ ചിന്തകളും വികാരങ്ങളും തീരുമാനങ്ങളും പൂർണമായി നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ അവയോടു നാം എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കണം എന്നത് പലപ്പോഴും നമ്മുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് ആത്മപരിശോധനയുടെ തുടക്കം.
മറ്റൊരാൾ നമ്മോട് വിയോജിക്കുമ്പോൾ അയാളെ തിരുത്താൻ തിടുക്കപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പ് നമ്മുടെ നിലപാടിനെ പരിശോധിക്കാം. ഒരാൾ നമ്മുടെ ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ച് പെരുമാറാത്തപ്പോൾ അയാളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനു പകരം നമ്മുടെ പ്രതീക്ഷകളുടെ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാം. അധികാരം പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള വിവേകം കാണിക്കാം.
കാരണം, മറ്റുള്ളവരെ കീഴടക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിജയം താൽക്കാലികമാണ്. സ്വന്തം കോപത്തെയും അഹങ്കാരത്തെയും അരക്ഷിതത്വത്തെയും അതിജീവിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിജയം മാത്രമാണ് വ്യക്തിത്വത്തെ ആഴത്തിൽ മാറ്റുന്നത്.
മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള വ്യഗ്രതയിൽനിന്ന് മനുഷ്യൻ മോചിതനാകുമ്പോൾ ബന്ധങ്ങളിൽ വിശ്വാസത്തിനും സമൂഹത്തിൽ സഹവർത്തിത്വത്തിനും ജീവിതത്തിൽ സമാധാനത്തിനും കൂടുതൽ ഇടം ലഭിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ, നാം എത്രപേരെ നമ്മുടെ വാക്കുകൾ അനുസരിപ്പിച്ചു എന്നതല്ല ജീവിതം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം. നമുക്കൊപ്പം ജീവിച്ചവർക്ക് എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമായും അന്തസ്സോടെയും ജീവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ്.
മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തിനുമേൽ അധികാരം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് സ്വന്തം മനസ്സിനുമേൽ അധികാരം നേടുക. കാരണം, യഥാർഥ ശക്തി മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലല്ല; നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അധികാരമുണ്ടായിട്ടും അവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ മാനിക്കുന്ന വിവേകത്തിലാണ്.
