പുരാതന സംസ്കാരങ്ങളുടെ നാടായ ബീഹാർ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലും ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തിലും സുപ്രധാന സ്ഥാനമർഹിക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കും നിരവധി ആശ്രമങ്ങളുടെയും സർവകലാശാലകളുടെയും ജന്മസ്ഥാനമായതിനാലാണ് ബീഹാർ “ആശ്രമങ്ങളുടെ നാട്” എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ആത്മീയ പൈതൃകത്തോടൊപ്പം തന്നെ സമ്പന്നമായ കലയും കരകൗശല പാരമ്പര്യവും ബീഹാറിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഗ്രാമീണ ജീവിതരീതിയും വിശ്വാസങ്ങളും പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധവും ബീഹാറിലെ കലാരൂപങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി പ്രതിഫലിക്കുന്നു. തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറി വന്ന ഈ പാരമ്പര്യകലകൾ ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിന്റെ അമൂല്യഭാഗങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ബീഹാറിന്റെ കലാരൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത് മധുബനി പെയിന്റിംഗ് ആണ്. മിഥിലാ പ്രദേശത്ത് ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ചിത്രകലയിൽ പ്രകൃതിദത്ത വർണങ്ങളും സങ്കീർണ്ണമായ വരകളും ഉപയോഗിച്ച് ദേവദേവതകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, പ്രകൃതി, ഗ്രാമജീവിതം എന്നിവ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിൽ നിന്ന് വളർന്ന ഈ കല ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തി നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഭാഗൽപൂർ “സിൽക്ക് സിറ്റി” എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ നിർമ്മിക്കുന്ന തുസ്സർ സിൽക്ക് സാരികളും വസ്ത്രങ്ങളും ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തും വലിയ പ്രശസ്തിയാർജിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൈത്തറിയിലൂടെ നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ സിൽക്ക് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ബീഹാറിന്റെ സമ്പന്നമായ നെയ്ത്തു പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തെളിവാണ്.
സിക്കി പുല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കുന്ന കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, കല്ല് ശില്പങ്ങൾ, മരപ്പണികൾ എന്നിവയും ബീഹാറിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ സമ്പന്നമാക്കുന്നു. ഓരോ കലാരൂപത്തിനും പിന്നിൽ ബീഹാറിന്റെ ജീവിതശൈലിയും പാരമ്പര്യവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകിച്ച് ഛത്പൂജ പോലുള്ള ഉത്സവങ്ങൾ ബീഹാറിലെ കലാപാരമ്പര്യത്തെ കൂടുതൽ ഉജ്ജ്വലമാക്കുന്നു. വീടുകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും നിറപ്പകിട്ടോടെ അലങ്കരിക്കുന്ന ഈ ആഘോഷങ്ങൾ കലയും വിശ്വാസവും കൈകോർക്കുന്ന മനോഹര ദൃശ്യങ്ങളാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്.
ആധുനികതയുടെ ഒഴുക്കിലും തങ്ങളുടെ പൈതൃകം സംരക്ഷിച്ച് മുന്നേറുന്ന ബീഹാറിലെ കലാകാരന്മാർ ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക അഭിമാനമായി തുടരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബീഹാറിന്റെ കലയും കരകൗശലവും പഠിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനോടു തുല്യമാണ്.
