ഒരു ജനതയ്ക്ക് മുഴുവൻ ദേശീയഗാനം സമ്മാനിച്ച, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ നോബൽ സമ്മാന വിജയിയായ, വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ തൊട്ടറിഞ്ഞ കവി — രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ. 1941 ഓഗസ്റ്റ് 7-ന്, താൻ പ്രാണനുതുല്യം സ്നേഹിച്ച കൊൽക്കത്തയിലെ ജോറാസങ്കോ താക്കൂർ ബാരിയിൽ വെച്ച് ആ മഹാപ്രതിഭ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. ഇന്ന്, ഓഗസ്റ്റ് 7, ടാഗോറിന്റെ ഓർമ്മദിനത്തിൽ (ബംഗാളികൾ ‘ബൈശെ ശ്രാവൺ’ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ദിനത്തിൽ), ആ മഹാനായ വിശ്വകവിയുടെ ജീവിതത്തിലേക്കും അന്ത്യനാളുകളിലേക്കും നമുക്കൊന്ന് കണ്ണോടിക്കാം.
തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ടാഗോർ രോഗബാധിതനായിരുന്നു. എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകളും എഴുത്തും ഒരിക്കലും നിലച്ചില്ല. രണ്ടാം ലോകമ ഹായുദ്ധത്തിന്റെ ഭീകരത ലോകമെമ്പാടും പടർന്നുപിടിച്ച കാലമായിരുന്നു അത്. തന്റെ എൺപതാം ജന്മദിനത്തിൽ, അതായത് മരണത്തിന് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, അദ്ദേഹം എഴുതിയ അവസാനത്തെ പ്രധാന ഗദ്യരചനയായിരുന്നു ‘സഭ്യതാർ സങ്കട്’. പാശ്ചാത്യ സാമ്രാജ്യത്വത്തെ രൂക്ഷമായി വിമർശിച്ച അദ്ദേഹം, അപ്പോഴും മനുഷ്യൻ ശക്തി വീണ്ടെടുക്കുമെന്ന പ്രത്യാശ കൈവിട്ടില്ല.
അദ്ദേഹം കുറിച്ച ആ വരികൾ ലോക ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നും മുഴങ്ങിക്കേൾക്കുന്നു: ‘മനുഷ്യനിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത് ഒരു കുറ്റകൃത്യമാണ്. “ശരീരം തളരുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ കവിതകൾ വിരിഞ്ഞു കൊണ്ടേയിരുന്നു. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കായി ആശുപത്രിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് മണിക്കൂറുകൾക്ക് മുൻപ് പോലും അദ്ദേഹം കവിതകൾ ചൊല്ലിക്കൊടുത്തു, മറ്റുള്ളവർ അത് കുറിച്ചെടുത്തു. ഈ കവിതകളാണ് പിന്നീട് ‘ശേഷർ ലേഖ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടത്.”
തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തെത്തി എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞതുപോലെ, മരണത്തെ തികച്ചും പ്രകൃതിദത്തമായ ഒരു മാറ്റമായി മാത്രമാണ് ടാഗോർ കണ്ടത്. പ്രകൃതിയെയും ദൈവത്തെയും പ്രണയിച്ച കവിക്ക് മരണം മറ്റൊരു യാത്രയുടെ തുടക്കം മാത്രമായിരുന്നു. കേവലം ഒരു കവി എന്നതിനപ്പുറം, ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിൽ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ച ശാന്തിനികേതനും വിശ്വഭാരതി സർവകലാശാലയും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. ക്ലാസ് മുറികളുടെ നാല് ചുവരുകൾക്കുള്ളിലല്ല, പ്രകൃതിയുടെ മടിത്തട്ടിലാണ് യഥാർത്ഥ വിദ്യാഭ്യാസം എന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.
ഇന്ത്യയുടെയും ബംഗ്ലാദേശിന്റെയും ദേശീയഗാനങ്ങൾ രചിച്ചത് ഒരേ വ്യക്തിയാണെന്നത് ലോകചരിത്രത്തിൽ തന്നെ അപൂർവ്വമായ ഒന്നാണ്.
ടാഗോറിന്റെ ഭൗതികശരീരം നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞുവെങ്കിലും, ‘ഗീതാഞ്ജലി’യിലെ വരികളിലൂടെയും അദ്ദേഹം പകർന്നുനൽകിയ ചിന്തകളിലൂടെയും ആ മഹാനുഭാവൻ ഇന്നും നമ്മുടെ ഇടയിൽ ജീവിക്കുന്നു.
ഭയം ഇല്ലാത്ത, അറിവ് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ലോകത്തെക്കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സ്വപ്നം കണ്ടത്. …”ഈ പ്രത്യേക ഓർമ്മദിനത്തിൽ, വിശ്വമഹാകവി രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.
