ബാഗ്ദാദിന്റെ തെരുവിൽ ഞാൻ ആദ്യമായി ചവിട്ടിയ ദിവസം, ആ മണ്ണ് എന്റെ കാലിനടിയിൽ വെറുമൊരു മണ്ണായിരുന്നില്ല. അത് ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ചോരയും ആക്രോശങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഇനി ഒരിക്കലും വരാത്ത നാളേക്കുള്ള സ്വപ്നങ്ങളും ആഴ്ന്നിറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു ശ്മശാനമണ്ണായിരുന്നു.
ഞാൻ ലോകം ചുറ്റി. ഹിരോഷിമ, ബൈറൂത്ത്, കാബൂൾ, ഗസ്സ, കൊളംബോ, ഫ്നോം പെൻ — ഓരോ നഗരത്തിലും ഞാൻ കണ്ടത് ഒരേ കാഴ്ചയായിരുന്നു: ജീവിതം തകർക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ, ചരിത്രം ചാരമാക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ, ഭാവി ഭൂമിക്കടിയിൽ മൂടപ്പെടുന്നതിന്റെ ഭീകരമുഖം.
ആ യാത്രകൾ എനിക്ക് ഒരു സത്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തി — യുദ്ധം ഒരിക്കലും ഒരു ദേശത്തിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; അത് ആ ദേശത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ കൂടി കൊന്നുകളയുന്നു.
ഹിരോഷിമ: ചാരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ഒരു നഗരം പറഞ്ഞ കഥ
ഞാൻ ഹിരോഷിമ സന്ദർശിച്ചത് ഒരു ചരിത്ര കൗതുകത്തോടെയായിരുന്നു. തിരിച്ചുവന്നത് ഒരു തകർന്ന ഉൾക്കാഴ്ചയുമായി.
1945 ആഗസ്ത് 6, പ്രഭാതം 8:15. Little Boy ആ നഗരത്തിൽ പതിച്ചപ്പോൾ, 43 സെക്കൻഡ് നേരം ആകാശം ജ്വലിച്ചു. ഒരൊറ്റ ബോംബ്. 15,000 ടൺ ടൈഎൻടി ശക്തി. ആദ്യ നിമിഷങ്ങളിൽ 80,000 മനുഷ്യർ. പിന്നെ, ദശകങ്ങൾ നീണ്ട ആണവ വികിരണം, ക്യാൻസർ, ജനിതക വൈകൃതം. ഒരു ബോംബ് ഒരു നഗരത്തിന്റെ തലമുറകളെ ഒന്നൊന്നായി കൊന്നൊടുക്കി.
Atomic Bomb Dome-ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഒരു വൃദ്ധയെ കണ്ടു. കണ്ണ് അടഞ്ഞ്, ഇരു കൈ ജോഡിച്ച്, ചലിക്കാതെ നിൽക്കുന്നു. ഞാൻ അടുത്ത് ചെന്ന് ചോദിച്ചു — “ആരെ ഓർക്കുന്നു?”
“എന്റെ അമ്മ ഇവിടെ മരിച്ചു. ഞാൻ ജനിക്കുന്നതിന് മൂന്ന് ദിവസം മുൻപ്.”
ആ ഒരൊറ്റ വാചകം, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ യുദ്ധ വിരുദ്ധ പ്രഭാഷണത്തേക്കാൾ ഉച്ചത്തിൽ ഉറക്കെ ഇടിമുഴങ്ങി.
ഇന്ന് ലോകത്ത് സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ആണവ ആയുധങ്ങൾക്ക് ഈ ഭൂമിയെ അഞ്ഞൂറ് തവണ ചുട്ടെരിക്കാൻ ശേഷിയുണ്ട്. റഷ്യയുടെ Tsar Bomba— ഹിരോഷിമയിൽ ഉപയോഗിച്ചതിന്റെ 3,330 ഇരട്ടി ശക്തം. ഇന്ന്, 2026-ൽ, ആ ആയുധങ്ങൾ ലോഞ്ച് കോഡ് കാത്ത് ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞ് ഇരിക്കുന്നു.
ബൈറൂത്ത്: ഒരിക്കൽ ഒരു ജനത ജീവിച്ചിരുന്ന ഇടം
ലബനൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധം, ഇസ്രയേൽ ബോംബ് വർഷം, 2020-ലെ ബൈറൂത്ത് തുറമുഖ സ്ഫോടനം — ഈ നഗരം ഓരോ തലമുറയും ഒരിക്കലെങ്കിലും ഓടി രക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
ഞാൻ ഒരു 60 വയസ്സുകാരൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫറോട് ചോദിച്ചു — “ഇത്ര നശിച്ചിട്ടും ഇവിടെ തന്നെ ജീവിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?”
“കാരണം, ഓടിപ്പോകാൻ മറ്റൊരിടവുമില്ല. ബൈറൂത്ത് ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു ദേശം മാത്രമല്ല, ഒരു ശ്വാസം കൂടിയാണ്. ആ ശ്വാസം ഇഴുകിപ്പോകാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.”
ഇസ്രയേൽ ലബനൻ ആക്രമണ സമയത്ത് ഉണ്ടായ എണ്ണ ചോർച്ചയും കത്തലും ഭൂമദ്ധ്യാഴ്ചക്കടലിനെ വിഷലിപ്തമാക്കി. 100 കിലോമീറ്ററോളം കടൽത്തീരം ഇരുണ്ടു. ആ കടലിൽ ജീവിക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ജലജീവികൾ ആ “ദേശ സുരക്ഷ”യുടെ ബലിക്കടലിൽ ആരും കാണാതെ പൊന്തിക്കിടന്നു.
വിയറ്റ്നാം: ഒരു കാടിന്റെ ദീർഘ നിശ്വാസം
ഹോ ചി മിൻ സിറ്റിയിൽ War Remnants Museum. ഞാൻ അവിടെ ഒരു ഘടികാരം പോലെ ഒന്ന് രണ്ടൊ നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് ഇറങ്ങിപ്പോകും എന്നു കരുതി. ഒരു മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞ് ഒരു ബഞ്ചിൽ ഇരുന്ന് ഞാൻ കരഞ്ഞു.
ജനിതക വൈകൃതം ഉള്ള കുട്ടികളുടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ. Agent Orange — 2,4,5-T, 2,4-D രാസ മിശ്രിതം — 35 ലക്ഷം ഏക്കർ കാടിന്റെ ഹരിത ശ്വാസകോശം ഒറ്റ ദശകത്തിൽ ഉണക്കിക്കൊന്നു. 25 ലക്ഷം മനുഷ്യർ മരിച്ചു. പക്ഷേ, ഏറ്റവും ഹൃദയഭേദകം — ആ യുദ്ധം കഴിഞ്ഞ് അൻപതിലേറെ വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും, ആ രാസ വിഷം ആ ദേശത്തിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ ഇന്നും ഉറഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. ഇന്നും കുഞ്ഞുങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു — ഒരു യുദ്ധത്തിന്റെ പേരറിയാതെ, ആ യുദ്ധത്തിന്റെ ശിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങിക്കൊണ്ട്.
അമേരിക്ക വിക്ഷേപിച്ചത്: 2 കോടി ബോംബ്, 23 കോടി ആർട്ടിലറി ഷെൽ, 10 കോടി ഗ്രനേഡ്.
ആ ആകാശം ഇന്നും ആ കണ്ണീർ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
ഇറാക്ക്: ക്യാൻസർ ഭൂമി
ഞാൻ ബസ്ര നഗരത്തിൽ ഒരു ഡോക്ടറോടൊപ്പം ഒരു ആശുപ്രതി വാർഡ് കണ്ടു. ഒന്നിനുപിറകെ ഒന്നായി — ക്യാൻസർ ബാധിതർ. സ്ത്രീകൾ, കുട്ടികൾ, വൃദ്ധർ. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ക്യാൻസർ രോഗികൾ ജീവിക്കുന്ന ദേശം ഇറാക്കാണ്. അതിന്റെ കാരണം — Depleted Uranium ഉള്ള ബോംബ് അവശിഷ്ടങ്ങൾ ആ മണ്ണിൽ ഇന്നും ദ്രവിക്കുന്നു, ഭൂഗർഭ ജലത്തിൽ കലരുന്നു, ആ ജലം കുടിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഉള്ളിൽ നിന്ന് ദ്രവിക്കുന്നു.
“ഈ ബോംബ് ആരാണ് ഇട്ടതെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ഓർക്കാൻ കൂടി ഇഷ്ടമില്ല,” ആ ഡോക്ടർ പറഞ്ഞു. “ഒരു ദേശ സുരക്ഷ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ ദേശക്കാരനെ സുരക്ഷിതനാക്കണ്ടേ — ഞങ്ങളെ ആരു സുരക്ഷിതരാക്കും?”
ഇന്ന്, 2026: ഇറാൻ കത്തുന്നു
ഈ വരികൾ എഴുതുമ്പോൾ, ടെഹ്റാന്റെ ആകാശം ഇരുളടഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇസ്ഫഹാൻ, ക്വോം, ടബ്രിസ് — ഒരു ജനതയുടെ ആയിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള നഗരങ്ങൾ — ഇന്ന് ബോംബ് ഭീഷണിയിൽ ശ്വസിക്കുന്നു. അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഒന്നിച്ചൊരുക്കിയ സൈനിക ആക്രമണം, ഒരിക്കൽ കൂടി ലോകത്തോട് ഒർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: ഭരണ അധികാരങ്ങൾക്ക് “ദേശ സുരക്ഷ” ഒരു ഉദ്ദേശ്യമല്ല; അത് ഒരു വ്യാഖ്യാനം മാത്രമാണ് — ബോംബ് ഇടേണ്ടതിന്റെ ന്യായീകരണം.
ടെഹ്റാനിൽ ഇന്ന് ഒളിക്കുന്ന ഒരു ഏഴ് വയസ്സുകാരൻ — അവൻ “ന്യൂക്ലിയർ ഭീഷണി”യൊ “മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് ഡൊമിനൻസ്”ഉ ആഗ്രഹിച്ചുവോ? അവൻ ആഗ്രഹിച്ചത്, ഒരുപക്ഷേ, ഒരു ഫുട്ബോൾ ഗ്രൗണ്ടും, അമ്മ വിളമ്പുന്ന ഒരുരാത്രി ഭക്ഷണവും, ഒരു ഗ്രഹണി മഴ ദിവസത്തിന്റെ ഗന്ധവും മാത്രമായിരിക്കും.
ആ കൊച്ചു ആഗ്രഹത്തിനു പോലും, ഈ ഭൂമിക്ക് ഇന്ന് ഉറപ്പ് നൽകാനാകുന്നില്ല.
ഹിമാലയം കരയുന്നു
ഇൻഡോ-പാക് ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ, ഇൻഡോ-ചൈന അതിർത്തി തർക്കങ്ങൾ — ഹിമാലയൻ ഹിമ ഗിരി ശ്രേണികൾ ഇന്ന് ആയുധ ശബ്ദങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങുന്ന ഇടമായി. ഗംഗ, യമുന, ബ്രഹ്മപുത്ര — ഈ നദികൾ ജനിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ ഇന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ബങ്കറുകളും ഉണ്ട്. ആ പർവ്വതങ്ങളിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന ഹിം പ്രദേശ ജന്തുക്കൾ — Snow Leopard, Himalayan Brown Bear — അറിയാതെ, ഒരു ദേശ തർക്കത്തിന്റെ ഇരകളാകുന്നു.
ഒരു Snow Leopard ജനിക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ ഭൂമിയിൽ ആണോ ചൈനീസ് ഭൂമിയിൽ ആണോ എന്ന് ആർക്കറിയാം? അതിനറിയാം — ഭൂമിയൊന്നേ ഉള്ളൂ എന്ന്.
ഒടുവിൽ ഒരു ചോദ്യം
ഒന്നാം ലോകയുദ്ധം — 2 കോടി മരണം.
രണ്ടാം ലോകയുദ്ധം — 4 കോടി മരണം.
കൊറിയ — 30 ലക്ഷം.
വിയറ്റ്നാം — 25 ലക്ഷം.
ഇറാക്ക്-അഫ്ഗാൻ — 10 ലക്ഷം.
ഗസ്സ — ഇന്നും എണ്ണം തുടരുന്നു.
ഇറാൻ — ഇന്ന് ആരംഭം.
ഇതൊക്കെ കഴിഞ്ഞ്, ഈ ഭൂമി ഇനി എത്ര “ദേശ സുരക്ഷ”കൾ ഏൽക്കും? ഈ മനുഷ്യ ജാതി ഇനി എത്ര “ന്യായ”യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തും?
പ്രകൃതി ഒരിക്കലും ഒരു ദേശ പതാക ഉയർത്തിയിട്ടില്ല. ഒരു നദിയും ഒരു ബോർഡർ മുറിച്ചുകടക്കാൻ വിസ ചോദിക്കുന്നില്ല. ഒരു കാറ്റും ഒരു ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ മാത്രം ശ്വസിക്കുന്നില്ല.**
ഈ ഭൂമിക്ക് അതിർത്തി ഉണ്ടാക്കിയത് ഭൂമി അല്ല — ഭൂമിക്ക് ജീവൻ കൊടുക്കപ്പെടുകയും ജന്മം കൊടുക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും ഭൂമിയെ കൊല്ലുന്ന മനുഷ്യൻ ആണ്.
ഉത്തരം നമ്മൾ ആകണം
ഭീകരവാദത്തെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുക — ആ ഭീകരവാദം ഒരു ഗ്രൂപ്പിന്റേതോ ഒരു ദേശത്തിന്റേതോ ഒരു ഭരണ കൂടത്തിന്റേതോ ആകട്ടെ. അധികാരി വർഗ്ഗത്തിന്റെ “ദേശ സുരക്ഷ” ഭ്രമം ജനം തിരിച്ചറിയണം. രാജ്യാന്തര തർക്കങ്ങൾ ചോരയിലൂടെ അല്ല, ചർച്ചകളിലൂടെ മാത്രം പരിഹരിക്കണം.
ഇനിയൊരു ലോകയുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ, നാലാം ലോകയുദ്ധം ഏത് ആയുധം ഉപയോഗിച്ചാണ് നടത്തുക എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം ലളിതമാണ്: കല്ലും വടിയും — കാരണം, അതിനു മുൻപ് ബാക്കി ഒന്നുമില്ലാതാകും.**
ഈ ഭൂമി ഒരാഗ്രഹം മാത്രം സൂക്ഷിക്കുന്നു — സമാധാനം
ആ ആഗ്രഹത്തോട് നമ്മൾ ഇനിയും ദ്രോഹം ചെയ്യരുത്.
എന്നവസാനിക്കും ഈ യുദ്ധങ്ങൾ?
ആ ഉത്തരം, ഒരു ഭരണാധിപന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ഉദിക്കില്ല.
അത് ഉദിക്കേണ്ടത്, ഒരോ മനുഷ്യ ഹൃദയത്തിലും — ഇന്ന്, ഇപ്പോൾ, ഈ നിമിഷം.
🙏🙏