17.1 C
New York
Sunday, June 13, 2021
Home Travel ഡൽഹി ചരിത്രവീഥിയിലൂടെ – (യാത്രാ വിവരണം – ഭാഗം 6)

ഡൽഹി ചരിത്രവീഥിയിലൂടെ – (യാത്രാ വിവരണം – ഭാഗം 6)

തയ്യാറാക്കിയത്: ചന്ദ്രിക മേനോൻ

അമ്മമ്മേ ആ mad emperor നേ പറ്റി പറഞ്ഞുതരാം എന്ന്പറഞ്ഞിട്ട് എത്ര ദിവസായി ?
നമ്മു കുട്ടിക്ക് ഒട്ടും ക്ഷമ ഇല്ല തുഗ്ലഖ് എന്ന എല്ലാവരും കേട്ടിട്ടുള്ള ആ സുൽത്താ ന്റെ കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കാഞ്ഞിട്ട്
എനിക്കറിയാമെന്റെ പ്രിയ വായനകുതുകികളായ സ്നേഹിതകരും കാത്തിരിക്കയാണ് രസകരമായ ആ ഭരണകാലത്തെ കുറിച്ചറിയാൻ
എന്നാൽ ശരി. തുഗ്ലഖ് രാജവംശത്തിലൂടെ ദിലിയുടെ നീക്കം ഇന്ന് നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം

1316-ൽ അലാവുദ്ദീൻ ഖൽജിയുടെ അസുഖത്തെത്തുടർന്ന് കൊട്ടാര അറസ്റ്റുകളും കൊലപാതകങ്ങളും നടന്നു, അലാവുദ്ദീൻ ഖൽജിയുടെ ലൈസൻസുള്ള മകൻ മുബാറക് ഖൽജിയെ കൊന്നശേഷം 1320 ജൂണിൽ ഖുസ്രോ ഖാൻ അധികാരത്തിലെത്തി. എന്നിരുന്നാലും, ദില്ലിയിലെ ഖൽജി രാജവംശത്തിലെ പ്രഭുക്കന്മാരുടെയും ഉന്നത കുലരുടെയും പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിന് ഇല്ലായിരുന്നു. ദില്ലിയിൽ ഒരു അട്ടിമറിക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനും ഖുസ്രോ ഖാനെ നീക്കാനും ഖൽജികളുടെ കീഴിലുള്ള പഞ്ചാബിലെ ഗവർണറായിരുന്ന ഗാസി മാലിക്കിനെ ദില്ലി പ്രഭുക്കന്മാർ ക്ഷണിച്ചു. 1320 ൽ ഖാസി മാലിക് ആക്രമണം നടത്തി അധികാരമേറ്റെടുക്കാൻ ഖുസ്രോ ഖാനെ വധിച്ചു.

അധികാരമേറ്റ ശേഷം ഖാസി മാലിക് സ്വയം ഗിയാസുദ്ദീൻ തുഗ്ലക്ക് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു – അങ്ങനെ തുഗ്ലക്ക് രാജവംശം ആരംഭിക്കുകയും പേരിടുകയും ചെയ്തു. ഗിയാസുദ്ദീൻ തുഗ്ലക്കിനെ പണ്ഡിതോചിതമായ കൃതികളിൽ തുഗ്ലക് ഷാ എന്നും വിളിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം തുർക്കോ-ഇന്ത്യൻ വംശജനായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് തുർക്കി അടിമയും അമ്മ ഹിന്ദുവും ആയിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന് അങ്ങിനെ ഭരണത്തിന് അവസരം നൽകുകയും അധികാരത്തിൽ വരാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്ത ഖൽജി രാജവംശത്തിലെ എല്ലാ മാലിക്കുകൾക്കും അമീറുകൾക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ഗിയാസുദ്ദീൻ തുഗ്ലക്ക് പ്രതിഫലം നൽകി. തന്റെ മുൻഗാമിയായ ഖുസ്രോ ഖാന് സേവനം ചെയ്തവരെ അദ്ദേഹം ശിക്ഷിച്ചു. ഖൽജി രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്ത് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന മുസ്ലീങ്ങളുടെ നികുതി നിരക്ക് അദ്ദേഹം കുറച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ ഹിന്ദുക്കളുടെ മേൽ നികുതി ഉയർത്തി,, അവർ സമ്പത്തിൽ അന്ധരാകാതിരിക്കാനോ വിമതരാകാൻ താങ്ങാതിരിക്കാനോ വേണ്ടി. ആയിരുന്നു ഇതെന്ന് കോടതി ചരിത്രകാരനായ സിയാവുദ്ദീൻ ബറാനി എഴുതി
ദില്ലിക്ക് ആറ് കിലോമീറ്റർ കിഴക്കായി അദ്ദേഹം ഒരു നഗരം പണിതു, മംഗോളിയൻ ആക്രമണത്തിനെതിരെ കൂടുതൽ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു കോട്ടയും അതിനെ തുഗ്ലകാബാദ് എന്നും വിളിച്ചു.
പല ചരിത്രകാരന്മാരായ ഇബ്നു ബത്തൂത്ത, അൽ സഫാദി, ഇസാമി, വിൻസെന്റ് സ്മിത്ത് എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഗിയാസുദ്ദീനെ എ.ഡി 1325-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഉലുഗ് ജുന ഖാൻ കൊലപ്പെടുത്തി . സ്വയം മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് ആയി അധികാരത്തിൽ കയറി 26 വർഷം ഭരിച്ചു.

ങ്ഹാ അതന്നെ ആ emperor ആണല്ലേ wise fool .mad എന്നൊക്കെ എല്ലാരും പറയാറുള്ളത് അമ്മമ്മേ . വിസ്തരിച്ചു പറയു അയാളെപ്പറ്റി ((എന്താ അല്ലെ കുട്ടികൾക്കൊരു ഇഷ്ടം അതൊക്കെ കേൾക്കാൻ ?! )
എന്നാൽ കേട്ടോളൂ പറഞ്ഞു തരാം മുഹമ്മദ് ബിൻ തുകലഖ് നേ പറ്റി
മുഹമ്മദ് തുഗ്ലക്ക് ചില കാര്യങ്ങളിൽ വളരെ സമ്മാനം നേടി. അദ്ദേഹം നിപുണനായ ഒരു പണ്ഡിതനായിരുന്നു, വിദഗ്ദ്ധനായ ഒരു കാലിഗ്രാഫിസ്റ്റായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാചാലത മാന്ത്രികവുമായിരുന്നു.ഖുറാൻ, ഫിഖ്ഹ്, കവിതകൾ, മറ്റ് മേഖലകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിപുലമായ അറിവുള്ള ഒരു ബുദ്ധിജീവിയായിരുന്നു മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക്.
ഗണിതശാസ്ത്രം, വൈദ്യം, ശാസ്ത്രം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തത്ത്വചിന്ത തുടങ്ങിയവയിൽ ആത്മാർത്ഥമായി താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.
മദ്യപാനത്തിന്റെയും ധിക്കാരത്തിന്റെയും ഒരു യുഗത്തിൽ, ഈ ദുഷ്പ്രവണതകളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഏകനായി. ഔദാര്യത്തിന് അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായിരുന്നു. പണ്ഡിതന്മാരുടെ രക്ഷാധികാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹം തന്ത്രപ്രധാനമായ ഒരു പരീക്ഷണകാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം, അങ്ങനെ ആരംഭിച്ച പരീക്ഷണങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ മടങ്ങിവരും.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ യോഗ്യതകളും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ബുദ്ധിമാനായ വിഢ്ഢി എന്നാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നത്, കാരണം അദ്ദേഹം നിരവധി ഭരണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ടു. പദ്ധതിയും വിധിയും ഇല്ലാത്തതിനാൽ മിക്കതും പരാജയപ്പെട്ടു.

ഇന്ത്യൻ historians ബുദ്ധിമാനായ വിഡ്‌ഢി എന്ന്മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് നേ വിളിക്കാൻ അയാൾ എന്താ ചെയ്തത് അമ്മമ്മേ ?എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോൾ ഉയരുന്നത്.
അതയാളുടെ administration / ഭരണവ്യവസ്ഥ കര്സനം ആ യിരുന്നു . അതൊക്കെ ഒരിത്തിരി വിസ്തരിച്ചു പറയാം

  1. മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് തന്റെ പ്രദേശം വിപുലീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ഇക്കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം വലിയ സൈന്യം നിലനിർത്തി. വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ പരിപാലനത്തിനായി, കൂടുതൽ നികുതി അടയ്ക്കാൻ അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രജകളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അമിതമായ നികുതി ചുമത്തലിന്റെ ഭാരം, നികുതി അടയ്ക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ കർഷകർ തങ്ങളുടെ ജോലി മറ്റു ജോലികളിലേക്ക് മാറ്റി, ഇത് ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തിനും അരാജകത്വത്തിനും കാരണമായി.
  2. ഇസ്ലാമിക സാമ്രാജ്യം വികസിപ്പിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെലവേറിയ പ്രചാരണത്തിനുശേഷം, സംസ്ഥാന ട്രഷറി വിലയേറിയ ലോഹ നാണയങ്ങൾ ശൂന്യമായിരുന്നു. അതിനാൽ അടിസ്ഥാന ലോഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളി നാണയങ്ങളുടെ മുഖവിലയുള്ള നാണയങ്ങൾ ഖനനം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു – സാധാരണ ജനങ്ങൾ അവരുടെ വീടുകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അടിസ്ഥാന ലോഹത്തിൽ നിന്ന് വ്യാജ നാണയങ്ങൾ ഖനനം ചെയ്തതിനാൽ ഇത് പരാജയപ്പെട്ടു.
  3. അതിനുശേഷം, രണ്ട് പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ പരാജയവും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളെ തരണം ചെയ്യുന്നതിനും. ഗംഗ, യമുന തീര ഭൂമികളുടെ നികുതി അദ്ദേഹം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. നികുതിയുടെ അമിതഭാരം കാരണം ആളുകൾ തങ്ങളുടെ കാർഷിക തൊഴിൽ ഉപേക്ഷിക്കുകയും കവർച്ചയിലും മോഷണങ്ങളിലും ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, വലിയ നഷ്ടം ഉണ്ടാക്കുന്ന സാഹചര്യം പരിഹരിക്കാൻ അദ്ദേഹം കടുത്ത നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം ഇതിനിടയിൽ നിരവധി ക്ഷാമങ്ങളെയും നേരിട്ടു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.
  4. മുഴുവൻ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തെയും ഭരിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം തന്റെ തലസ്ഥാനം ദില്ലിയിൽ നിന്ന് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ദൗലത്താബാദ് //ദേവഗിരി എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റി. ദില്ലിയിലെ മുഴുവൻ ജനങ്ങളോടും പണ്ഡിതന്മാർ, കവികൾ, സംഗീതജ്ഞർ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള രാജകുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക് പുതിയ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് നീങ്ങാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു. സ്ഥലംമാറ്റത്തിനിടെ നിരവധി പേർ മരിച്ചു. ദൗലത്താബാദിലെത്തിയപ്പോഴേക്കും മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് മനസ്സ് മാറ്റി . പുതിയ തലസ്ഥാനം ഉപേക്ഷിച്ച് പഴയ തലസ്ഥാനമായ ദില്ലിയിലേക്ക് മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു. മംഗോളിയൻ അധിനിവേശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സംരക്ഷണ നടപടിയായി തലസ്ഥാനം മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തലസ്ഥാനം മാറ്റാനുള്ള പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പരാജയപ്പെട്ടു.

മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് മരിച്ചതിനുശേഷം, ഒരു ബന്ധു മഹ്മൂദ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് ഒരു മാസത്തിൽ താഴെ ഭരിച്ചു. അതിനുശേഷം മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ 45 കാരനായ അനന്തരവൻ ഫിറൂസ് ഷാ തുഗ്ലക്ക് അദ്ദേഹത്തിന് പകരമായി സിംഹാസനം ഏറ്റെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം 37 വർഷം നീണ്ടുനിന്നു. തന്റെ മുത്തച്ഛനെപ്പോലെ ഫിർക്കുസ് ഷായും തുർക്കോ-ഇന്ത്യൻ വംശജരാണ്
ഫിറോസ് ഷാ തുഗ്ലഖ്‌ ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിലത്ര പ്രശസ്തനായീല . എന്നാൽ അദ്ദേഹം ഡൽഹിക്ക് മനോഹരമായ കെട്ടിടങ്ങള്നകൊണ്ട് പുതുജീവൻ നൽകി .

ഫിറോസ് തുഗ്ലക്ക് നിരവധി നഗരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, പള്ളികൾ, മദ്രസകൾ, കായലുകൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ച ഒരു മികച്ച നിർമ്മാതാവ് കൂടിയായിരുന്നു. 845 ൽ കുറയാത്ത സമുച്ചയങ്ങളാണ് ഫിറോസ് ഷാ നിർമ്മിച്ചതെന്ന് ഫരിഷ്ട പറയുന്നു. ഫിറോസ് ഷായെ ഉദ്ധരിച്ച് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു, “ദൈവം തന്റെ എളിയ ദാസനായ എനിക്ക് നൽകുന്ന അനേകം ദാനങ്ങളിൽ, കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയാനുള്ള ആഗ്രഹമായിരുന്നു ഏറ്റവും മഹത്തരം അതിനാൽ ഞാൻ ധാരാളം പള്ളികളും വിദ്യാലയങ്ങളും ധാർമ്മിക മഠങ്ങളും പണിതു. ”
ഫിറോസ് ഷാ ഫിറോസാബാദ് (ദില്ലിയിലെ അഞ്ചാമത്തെ നഗരം) വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ആരാവലി പർവതത്തിനും തെക്ക് Hauz khas നും ഇടയിൽ നിർമ്മിച്ചു.

ഈ നഗരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു കൊട്ടാരം, കോട്ട, 9 പള്ളികൾ, 3 തൂണുകൾ, വേട്ടയാടൽ പെട്ടി എന്നിവയുടെ എണ്ണം എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. എ ഡി 1387 ൽ ഫിറോസ് ഷാ കലൻ മസ്ജിദ് എന്ന കോട്ട പൂർത്തിയാക്കി. പ്രധാന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശവും.
ഫിറോസ് ഷായും സ്വന്തമായി ഒരു ശവകുടീരം പണിതു. ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഒരു കെട്ടിടമാണിത്, ചുറ്റിലും മതിലുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ഒരൊറ്റ താഴികക്കുടം മറികടന്ന് ഒരു അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ള ഡ്രം ഉയർത്തി.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഒരു പുതിയ വാസ്തുവിദ്യാ പ്രവണത ശ്രദ്ധേയമാണ്. കാളി മസ്ജിദിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന Khavri-Jahan Tilangani ശവകുടീരം ഒരു അദൃശ്യ ഘടനയാണ്. ഇതുവരെ എല്ലാ മോർച്ചറി കെട്ടിടങ്ങളും ചതുരാകൃതിയിലായിരുന്നുവെങ്കിലും തിലങ്കാനിയുടെ ശവകുടീരം അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ളതാണ്, പുറംഭാഗം കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കുന്നു.
ഈ ശവകുടീരം ജറുസലേം പാറയുടെ താഴികക്കുടത്തോട് സാമ്യമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഫിറോസ് ഷായുടെ കെട്ടിടം അവയുടെ ലാളിത്യത്തിനും നേരായ മുന്നേറ്റത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്.

ഇന്നേക്ക് കുറച്ചധികമായി അല്ലെ ഡൽഹി വിശേഷങ്ങൾ ? ഇനി അധികം ഇല്ല . മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ പങ്കും കുറെ മാറ്റങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം വരുത്തിയതും കൂടി ആയാൽ ഇന്നത്തെ ഡൽഹിയിൽ നമ്മൾ എത്തും . ആ കുറച്ചു ദൂരം കൂടി നമ്മുവിനു കൂട്ടായി നിങ്ങൾ ഉണ്ടാവില്ല പ്രിയരേ ?

COMMENTS

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisment -

Most Popular

ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ ന്യൂനമർദം; കോട്ടയത്ത് റെക്കോർഡ് മഴ

ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ ന്യൂനമർദം; കോട്ടയത്ത് റെക്കോർഡ് മഴ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ ന്യുനമർദം  അറബിക്കടലിൽ കാലവർഷക്കാറ്റ് ശക്തി പ്രാപിച്ചു. കേരളത്തിൽ  ഇന്നും   എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഇടവിട്ടുള്ള  സാധാരണ  മഴക്കു സാധ്യത. കേരളത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കൻ കേരളത്തിൽ 17 വരെ...

50 വര്‍ഷത്തെ തലസ്ഥാന വാസം അവസാനിപ്പിച്ച്‌ മുന്‍ മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മന്‍ ചാണ്ടി സ്വന്തം മണ്ഡലമായ പുതുപ്പള്ളിയിലേക്ക്.

50 വര്‍ഷത്തെ തലസ്ഥാന വാസം അവസാനിപ്പിച്ച്‌ മുന്‍ മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മന്‍ ചാണ്ടി സ്വന്തം മണ്ഡലമായ പുതുപ്പള്ളിയിലേക്ക്. പുതുപ്പള്ളിയില്‍ പുതിയ വീടിന്റെ നിര്‍മാണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ തുടങ്ങാനാണ് തീരുമാനം. പുതുപ്പള്ളി ബസ് സ്റ്റാന്റിന് സമീപത്താണ് ഉമ്മന്‍ചാണ്ടിയുടെ പുതിയ...

വാക്‌സിന്‍; ഒരാഴ്ച്ചത്തേക്കുള്ള ബുക്കിംഗ് ആരംഭിച്ചെന്ന സന്ദേശം വ്യാജം

വാക്‌സിന്‍; ഒരാഴ്ച്ചത്തേക്കുള്ള ബുക്കിംഗ് ആരംഭിച്ചെന്ന സന്ദേശം വ്യാജം കോട്ടയം ജില്ലയില്‍ കോവിഡ് വാക്‌സിനേഷന്‍റെ ഒരാഴ്ച്ചത്തേക്കുള്ള ഓണ്‍ലൈന്‍ ബുക്കിംഗ് ഇന്ന്(ജൂണ്‍ 13) ഉച്ചയ്ക്ക് ആരംഭിച്ചതായി സമൂഹ മാധ്യമങ്ങളില്‍ പ്രചരിക്കുന്ന സന്ദേശം വ്യാജമാണെന്ന് ജില്ലാ കളക്ടര്‍ അറിയിച്ചു. വാക്‌സിനേഷന്‍റെ...

മരച്ചീനിയില്‍നിന്ന് ജൈവ ഇന്ധനം കൂടുതല്‍ പഠനം നടത്തും, ധനമന്ത്രി കെ എൻ ഗോപാലൻ

തിരുവനന്തപുരം: മരിച്ചീനി അടക്കം കേരളത്തിൽ സുലഭമായ കാർഷിക വിളകളിൽ നിന്ന് സ്പിരിറ്റ് ഉത്പാദിപ്പിക്കണമെന്ന ധനമന്ത്രി കെഎൻ ബാലഗോപാലിന്‍റെ നിര്‍ദ്ദേശം സജീവ ചര്‍ച്ചയാകുന്നു. മരച്ചീനിയില്‍നിന്ന് ജൈവ ഇന്ധനമായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ചാരായം (എത്തനോള്‍) ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള സാങ്കേതികപരിജ്ഞാനം...
WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com
Share via
Copy link
Powered by Social Snap